Kaliane Bradley ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΙΩΑΝΝΑ ΗΛΙΑΔΗ μυθιστόρημα Σε μαγνητίζει… Λάτρεψα κάθε στιγμή του. Emily Henry Ανατρεπτικό, ευφυές και απόλυτα διασκεδαστικό. The Observer
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
Πρώτη έκδοση Μάρτιος 2025 Τίτλος πρωτοτύπου Kaliane Bradley, The Ministry of Time, Sceptre 2024 Σχεδιασμός εξωφύλλου Ρεντουάν Αμζλάν Επιμέλεια – Διόρθωση τυπογραφικών δοκιμίων Αλεξάνδρα Δένδια © 2024, Kaliane Bradley © 2024, Eκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ (για την ελληνική γλώσσα) © 2024, Barking Dog Art, χάρτης Για τη φωτογραφία του Graham Gore ©National Maritime Museum, Greenwich, London ISBN 978-618-03-4311-3 ΒOΗΘ. ΚΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ 84311 Κ.Ε.Π. 5935, Κ.Π. 21480 Το παρόν έργο πνευµατικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Nόµου (N. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήµερα) και τις διεθνείς συµβάσεις περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε µέσο ή τρόπο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκµίσθωση ή δανεισµός, µετάφραση, διασκευή, αναµετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε µορφή (ηλεκτρονική, µηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκµετάλλευση του συνόλου ή µέρους του έργου. Eκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ιπποκράτους 118, 114 72 Αθήνα τηλ.: 211 3003500 metaixmio.gr • [email protected] Κεντρική διάθεση Ασκληπιού 18, 106 80 Αθήνα τηλ.: 210 3647433 Bιβλιοπωλεία ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ • Aσκληπιού 18, 106 80 Aθήνα τηλ.: 210 3647433 • Πολυχώρος, Ιπποκράτους 118, 114 72 Αθήνα τηλ.: 211 3003580, fax: 211 3003581 Ξένη λογοτεχνία
Kaliane Bradley ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ιωάννα Ηλιάδη
Για τους γονείς μου
Starvation Cove 0 50 ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ Κύριες τοποθεσίες τον τελευταίο χρόνο της χαμένης αποστολής Φράνκλιν στην Αρκτική Κατά προσέγγιση θέση των πλοίων όταν εγκαταλείφθηκαν Ακρωτήριο Φίλιξ Πορθμός Βικτόρια Πορθμός Τζέιμς Ρος Τύμβος Βίκτορι Πόιντ ΝΗΣΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑ ΟΥΙΛΙΑΜ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΑΔΕΛΑΪΔΑΣ Πέρασμα Στόρις Πορθμός Σίμσον Κόλπος Βασίλισσας Μοντ Χιλιόμετρα Β Όρμος της πείνας
11 I Δεν αποκλείεται να πεθάνει αυτή τη φορά. Συνειδητοποιεί ότι αυτό δεν τον ανησυχεί. Ίσως επειδή κρυώνει τόσο πολύ, που δεν ελέγχει το μυαλό του περισσότερο απ’ ό,τι αν ήταν μεθυσμένος. Οι σκέψεις, όταν έρχονται, είναι σχεδόν διάφανες, μέδουσες που κολυμπούν εδώ κι εκεί. Ο αρκτικός άνεμος περονιάζει τα χέρια και τα πόδια του, οι σκέψεις του πέφτουν στα τοιχώματα του κρανίου του και τα πιτσιλούν σαν χυλός. Θα είναι το τελευταίο πράγμα που θα παγώσει. Ξέρει ότι βαδίζει, αν και δεν το αισθάνεται πλέον. Ο πάγος μπροστά του αναπηδά και υποχωρεί, άρα εκείνος δεν μπορεί παρά να κινείται προς τα εμπρός. Έχει ένα τουφέκι κρεμασμένο στην πλάτη, μια τσάντα περασμένη χιαστί στο στήθος. Το βάρος τους είναι ανούσιο και σισύφειο. Η διάθεσή του είναι καλή. Αν τα χείλη του δεν είχαν μουδιάσει, θα σφύριζε. Κάπου στο βάθος ακούει τον κρότο από κανονιοβολισμούς. Τρεις κανονιές στη σειρά, σαν φτέρνισμα. Το πλοίο στέλνει σινιάλα.
13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑ Ηγυναίκα που διεξήγε τη συνέντευξη είπε το όνομά μου και αυτό έκανε τις σκέψεις μου να πάρουν μπρος. Εγώ δεν λέω το όνομά μου, ούτε καν νοερά. Εκείνη το είχε προφέρει σωστά, κάτι που σε γενικές γραμμές δεν κάνει κανείς. «Με λένε Αντέλα» είπε. Φορούσε ένα κάλυμμα οφθαλμού και είχε ξανθά μαλλιά στο χρώμα και στην υφή του άχυρου. «Είμαι η υφυπουργός». «Τίνος…;» «Κάθισε». Ήταν ο έκτος μου γύρος συνεντεύξεων. Η δουλειά για την οποία αξιολογούμουν αφορούσε εσωτερική μετάθεση. Απαιτούσε «Διαπίστευση Ασφαλείας», επειδή ήταν άκομψο να χρησιμοποιείται η σφραγίδα «Άκρως Απόρρητο» πάνω σε έγγραφα περί μισθολογικών βαθμίδων. Ουδέποτε είχα πάρει έγκριση για αυτό το επίπεδο ασφάλειας και ως εκ τούτου κανείς δεν ήταν πρόθυμος να μου πει τι είδους δουλειά ήταν. Καθώς οι απολαβές ήταν σχεδόν τριπλάσιες από τον τρέχοντα μισθό μου, δεν είχα αντίρρηση να δοκιμάσω τη γεύση της άγνοιας. Είχε χρειαστεί να πετύχω εξαι-
KALIANE BRADLEY 14 ρετικές επιδόσεις στις Πρώτες Βοήθειες, στην Προστασία Ευάλωτων Ατόμων και στις εξετάσεις του Υπουργείου Εσωτερικών για τη Ζωή στο Ηνωμένο Βασίλειο για να φτάσω ως εδώ. Ήξερα ότι θα εργαζόμουν σε στενή επαφή με έναν ή περισσότερους πρόσφυγες με προφίλ υψηλού ενδιαφέροντος και ιδιαίτερες ανάγκες, ωστόσο δεν γνώριζα από πού είχαν διαφύγει. Είχα υποθέσει ότι θα επρόκειτο για σημαντικούς πολιτικούς φυγάδες από τη Ρωσία ή την Κίνα. Η Αντέλα, υφυπουργός ένας Θεός ξέρει τίνος πράγματος, στερέωσε μια ξανθιά τούφα πίσω από το αυτί της με έναν ήχο σαν έντονο τρίξιμο. «Η μητέρα σου ήταν πρόσφυγας, έτσι δεν είναι;» ρώτησε, κάτι που συνιστά έναν παλαβό τρόπο να ξεκινήσεις μια συνέντευξη εργασίας. «Μάλιστα, κυρία». «Από την Καμπότζη» είπε. «Μάλιστα, κυρία». Με είχαν ρωτήσει το ίδιο πράγμα μια δυο φορές κατά τη διάρκεια της διαδικασίας των συνεντεύξεων. Οι άνθρωποι που έκαναν αυτή την ερώτηση συνήθως ύψωναν τραγουδιστά τη φωνή τους, περιμένοντας ότι θα τους διόρθωνα, αφού κανείς δεν είναι από την Καμπότζη. Δεν μοιάζετε Καμποτζιανή, μου είχε πει στις αρχές ένας γελοίος κι ύστερα κοκκίνισε σαν παντζάρι, επειδή η συνέντευξη μαγνητοσκοπούνταν για αξιολόγηση προσωπικού και για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Θα δεχόταν παρατήρηση γι’ αυτό το σχόλιο. Μου το λένε συχνά οι άνθρωποι και αυτό που εννοούν είναι: Μοιάζεις να ανήκεις σε μια από τις
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 15 εθνότητες που κατηγοριοποιήθηκαν μεταγενέστερα ως λευκές –Ισπανίδα ίσως– και επίσης δεν φαίνεται να κουβαλάς στις πλάτες σου κάποια γενοκτονία, κάτι που είναι καλό, επειδή αυτού του είδους τα πράγματα κάνουν τους ανθρώπους να αισθάνονται άβολα. Δεν ακολούθησε κάποια συναφής με τα περί γενοκτονίας συνέχεια («Έχετε ακόμα συγγενείς εκεί [μορφασμός κατανόησης];» «Επισκέπτεστε ποτέ τη χώρα [συμπονετικό χαμόγελο];» Όμορφη χώρα [μελαγχολία συνοδεία δακρύων]. Όταν την επισκέφτηκα [ορατή στο κάτω χείλι], οι άνθρωποι ήταν τόσο φιλικοί…»). Η Αντέλα απλώς ένευσε καταφατικά. Αναρωτήθηκα αν θα προχωρούσε στη σπάνια τέταρτη επιλογή ανακηρύσσοντας τη χώρα βρόμικη. «Ποτέ δεν αναφερόταν στον εαυτό της χρησιμοποιώντας τη λέξη “πρόσφυγας”, ούτε καν “πρώην πρόσφυγας”» πρόσθεσα. «Είναι αρκετά παράξενο να ακούω τους ανθρώπους να το λένε αυτό». «Οι άνθρωποι με τους οποίους θα δουλεύεις επίσης είναι απίθανο να χρησιμοποιούν τον όρο. Προτιμούμε το “εκπατρισμένος”. Για να απαντήσω στην ερώτησή σου, είμαι η υφυπουργός Εκπατρισμού». «Και οι εκπατρισμένοι έρχονται από…;» «Την ιστορία». «Συγγνώμη;» Η Αντέλα σήκωσε τους ώμους της. «Ταξιδεύουμε στον χρόνο» είπε, λες και περιέγραφε μια καφετιέρα. «Καλώς ήρθες στο Υπουργείο». ————
KALIANE BRADLEY 16 Όποιος έχει παρακολουθήσει ποτέ ταινία με ταξίδια στον χρόνο ή έχει διαβάσει βιβλίο με ταξίδια στον χρόνο ή έχει αφαιρεθεί μέσα σε ένα μέσο μαζικής μεταφοράς που έχει καθυστερήσει σκεπτόμενος την έννοια του ταξιδιού στον χρόνο θα γνωρίζει ότι από τη στιγμή που αρχίζεις να συλλογίζεσαι τους φυσικούς νόμους του πράγματος έχεις να κάνεις με σκέτη μούφα. Πώς λειτουργεί; Πώς γίνεται να λειτουργεί; Υπάρχω ταυτόχρονα στην αρχή και στο τέλος αυτής της αφήγησης, κάτι που συνιστά ένα είδος ταξιδιού στον χρόνο, και βρίσκομαι εδώ για να σου πω να μην ανησυχείς. Το μόνο που χρειάζεται να ξέρεις είναι ότι στο κοντινό σου μέλλον η βρετανική κυβέρνηση ανέπτυξε τα μέσα για να ταξιδέψει στον χρόνο, αλλά δεν είχε πειραματιστεί ακόμα κάνοντάς το πράξη. Προκειμένου να αποφευχθεί το χάος που εγγενώς συνοδεύει την αλλαγή του ρου της ιστορίας –αν η «ιστορία» μπορούσε να θεωρηθεί ως μια συνεχής και μοναδική χρονολογική αφήγηση, άλλη μια μούφα–, συμφωνήθηκε ότι θα ήταν απαραίτητο να αποσπαστούν άνθρωποι από ιστορικές εμπόλεμες ζώνες, από φυσικές καταστροφές και επιδημίες. Τούτοι οι εκπατρισμένοι στον εικοστό πρώτο αιώνα θα είχαν πεθάνει καθένας στη δική του χρονική γραμμή ούτως ή άλλως. Η απόσπασή τους από το παρελθόν όφειλε να μην επηρεάζει το μέλλον. Κανείς δεν είχε την παραμικρή ιδέα πώς θα μπορούσε να επιδράσει το ταξίδι στον χρόνο στο ανθρώπινο σώμα. Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος που ήταν σημαντικό να επιλέγονται άνθρωποι που θα είχαν πεθάνει στη δική τους
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 17 χρονική γραμμή είναι το ότι κάλλιστα θα μπορούσαν να πεθάνουν και στη δική μας, όπως τα ψάρια των μεγάλων θαλασσίων βαθών που ανασύρονται στις ακτές. Ίσως το ανθρώπινο νευρικό σύστημα να μπορούσε να αντέξει έναν πεπερασμένο αριθμό εποχών. Αν πάθαιναν το χρονικό αντίστοιχο της νόσου των δυτών και μετατρέπονταν σε ένα γκριζορόδινο ζελέ μέσα σε κάποιο εργαστήριο του Υπουργείου, τουλάχιστον δεν θα επρόκειτο, στατιστικά μιλώντας, για δολοφονία. Αν οι «εκπατρισμένοι» επιβίωναν, αυτό σήμαινε ότι θα ήταν άνθρωποι, κάτι που περιπλέκει τα πράγματα. Όταν έχεις να κάνεις με πρόσφυγες, ειδικά κατά μαζικό τρόπο, είναι καλύτερο να μην τους σκέφτεσαι ως ανθρώπους. Δημιουργεί προβλήματα στις διατυπώσεις. Παρ’ όλα αυτά, όταν οι εκπατρισμένοι εξετάστηκαν από τη σκοπιά των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θεωρήθηκε ότι πληρούσαν τα κριτήρια του Υπουργείου Εσωτερικών για τους αιτούντες άσυλο. Θα ήταν ηθικά μεμπτό να ληφθούν υπόψη μόνο οι βιολογικές επιδράσεις του ταξιδιού στον χρόνο. Προκειμένου να γνωρίζουμε εάν είχαν πράγματι προσαρμοστεί στο μέλλον, οι εκπατρισμένοι έπρεπε να ζουν σε αυτό υπό την παρακολούθηση ενός συνοδού πλήρους απασχόλησης, κάτι που ήταν, όπως αποκαλύφθηκε, η δουλειά για την οποία είχα επιτυχώς αξιολογηθεί. Μας ονόμασαν «γέφυρες», επειδή το «βοηθός» εντασσόταν σε χαμηλότερη μισθολογική βαθμίδα, πιστεύω. Η γλώσσα έχει διανύσει μεγάλο δρόμο από τον δέκατο ένατο αιώνα. Η λέξη «ελαφρός» σήμαινε «επιπόλαιος».
KALIANE BRADLEY 18 Η λέξη «βλήμα» δεν σήμαινε «βλάκας». Οι φράσεις «άσυλο φρενοβλαβών» και «αιτών άσυλο» χρησιμοποιούν και οι δύο την ίδια βασική έννοια της λέξης «άσυλο»: ένα απαραβίαστο και ασφαλές μέρος καταφυγής. Μας είπαν ότι θα φέρναμε τους εκπατρισμένους σε ένα ασφαλές μέρος. Αρνηθήκαμε να δούμε το αίμα και τις τρίχες στο πάτωμα του φρενοκομείου. ———— Ήμουν ενθουσιασμένη που είχα πάρει τη δουλειά. Είχα φτάσει στο υψηλότερο σημείο όπου μπορούσα να φτάσω εκεί που ήμουν, στο Τμήμα Γλωσσών του Υπουργείου Άμυνας. Εργαζόμουν ως σύμβουλος μεταφράστρια με ειδίκευση στη Νοτιοανατολική Ασία, και πιο συγκεκριμένα στην Καμπότζη. Τις γλώσσες από τις οποίες μετέφραζα τις είχα μάθει στο πανεπιστήμιο. Παρότι στο σπίτι η μητέρα μου μας μιλούσε χμερ, δεν τα είχα συγκρατήσει από τα χρόνια της διάπλασής μου. Προσέγγισα την κληρονομιά μου σαν ξένη. Μου άρεσε αρκετά η δουλειά μου στο Τμήμα Γλωσσών, αλλά ήθελα να εργαστώ έξω, στο πεδίο της δράσης, και, όταν απέτυχα δύο φορές στις εξετάσεις πεδίου, ένιωσα ελαφρώς αποπροσανατολισμένη σχετικά με την πορεία της καριέρας μου. Δεν ήταν αυτό που είχαν κατά νου οι γονείς μου για μένα. Όταν ήμουν πολύ μικρή, η μητέρα μου μου έκανε γνωστές τις φιλοδοξίες της. Ήθελε να γίνω πρωθυπουργός. Ως πρωθυπουργός, θα «έκανα κάτι» για τη βρετανική εξωτερική πολιτική κι επιπλέον θα έπαιρ-
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 19 να τους γονείς μου μαζί μου σε πολυτελή κυβερνητικά δείπνα. Θα είχα σοφέρ. (Η μητέρα μου δεν έμαθε ποτέ να οδηγεί· ο σοφέρ ήταν ιδιαίτερης σημασίας.) Δυστυχώς φρόντισε επίσης να με διαφωτίσει για τις καρμικές επιπτώσεις του κουτσομπολιού και των ψεμάτων –η τέταρτη βουδιστική αρχή είναι ξεκάθαρη επ’ αυτού–, συνεπώς στην ηλικία των οκτώ η πολιτική μου σταδιοδρομία είχε τελειώσει προτού καν αρχίσει. Η μικρή μου αδερφή ήταν πολύ πιο ικανή στο να υποκρίνεται. Εγώ ήμουν ευσυνείδητη απέναντι στη γλώσσα, ενώ εκείνη της ξεγλιστρούσε, τα έβαζε μαζί της. Αυτός είναι ο λόγος που εγώ έγινα μεταφράστρια κι εκείνη έγινε συγγραφέας – ή τουλάχιστον προσπάθησε να γίνει συγγραφέας και τελικά έγινε επιμελήτρια κειμένων. Πληρωνόμουν πολύ καλύτερα από εκείνη και οι γονείς μου καταλάβαιναν τι δουλειά έκανα, άρα θα έλεγα ότι το κάρμα λειτούργησε υπέρ μου. Η αδερφή μου αντέτεινε κάτι του τύπου: Άντε γαμήσου. Ξέρω όμως ότι το εννοεί φιλικά – μάλλον. ———— Ακόμα και την ίδια τη μέρα που επρόκειτο να συναντήσουμε τους εκπατρισμένους εξακολουθούσαμε να διαφωνούμε σχετικά με τη λέξη «εκπατρισμένος». «Αν είναι πρόσφυγες» είπε η Σιμέλια, μια από τις άλλες γέφυρες «τότε πρέπει να τους λέμε “πρόσφυγες”. Δεν μετακομίζουν σε μια εξοχική αγροικία στην Προβηγκία». «Δεν είναι απαραίτητο ότι θα αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως πρόσφυγες» είπε η υφυπουργός Αντέλα.
KALIANE BRADLEY 20 «Τους έχει ρωτήσει κανείς τι πιστεύουν οι ίδιοι;» «Θεωρούν ότι είναι θύματα απαγωγής, κατά κύριο λόγο. Ο 1916 πιστεύει ότι βρίσκεται πίσω από τις γραμμές του εχθρού. Η 1665 πιστεύει ότι έχει πεθάνει». «Και θα μας τους παραδώσετε σήμερα;» «Η ομάδα Ψυχοσωματικής Υγείας πιστεύει ότι η προσαρμογή τους θα επηρεαστεί αρνητικά αν συνεχίσουν να κρατούνται στους θαλάμους» είπε η Αντέλα νέτα σκέτα. Είχαμε αυτή τη διαφωνία –ή μάλλον η Σιμέλια και η Αντέλα είχαν αυτή τη διαφωνία– σε ένα από τα αμέτρητα δωμάτια του Υπουργείου: υπόλευκο με φώτα ένθετα στο ταβάνι, σπονδυλωτό με έναν τρόπο που υπαινισσόταν ότι το άνοιγμα μιας πόρτας θα οδηγούσε σε έναν άλλο πανομοιότυπο χώρο κι ύστερα σε άλλον κι ύστερα σε άλλον. Αυτού του είδους τα δωμάτια είναι σχεδιασμένα να ενθαρρύνουν τη γραφειοκρατία. Η συνάντηση αυτή προοριζόταν να είναι η τελευταία άμεση ενημέρωση των πέντε γεφυρών: της Σιμέλια, του Ραλφ, του Άιβαν, του Εντ και εμού. Είχαμε όλοι μας περάσει από μια διαδικασία έξι γύρων συνεντεύξεων κατά την οποία ένα μεταφορικό φτυάρι είχε ξεθάψει όλα μας τα άπλυτα. «Είστε επί του παρόντος ή υπήρξατε ποτέ κατάδικοι ή εμπλέκεστε με άλλον τρόπο σε οποιαδήποτε δραστηριότητα που ενδεχομένως θα υπονόμευε την ασφαλή διαχείριση απόρρητων πληροφοριών;» Ύστερα ακολούθησαν εννέα μήνες προετοιμασίας. Οι ατελείωτες ομάδες εργασίας και οι έλεγχοι ιστορικού. Η κατασκευή πόστων βιτρίνας στα παλιά μας τμήματα (Άμυνας, Διπλω-
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 21 ματίας, Υπουργείο Εσωτερικών). Και τώρα ήμασταν εδώ, σε ένα δωμάτιο όπου οι λαμπτήρες αντηχούσαν από τον βόμβο του ηλεκτρικού ρεύματος, έτοιμοι να γράψουμε ιστορία. «Δεν νομίζετε» είπε η Σιμέλια «ότι το να τους ρίξετε στον κόσμο ενώ πιστεύουν ότι βρίσκονται στη μεταθανάτια ζωή ή στο Δυτικό Μέτωπο ίσως να εμποδίσει την προσαρμογή τους; Ρωτώ τόσο ως ψυχολόγος όσο και ως άνθρωπος με φυσιολογικό επίπεδο ενσυναίσθησης». Η Αντέλα σήκωσε τους ώμους της. «Πιθανόν. Αυτή η χώρα όμως δεν έχει δεχτεί ποτέ άλλοτε εκπατρισμένους από την ιστορία. Θα μπορούσαν να πεθάνουν από γενετικές μεταλλάξεις εντός του έτους». «Nα περιμένουμε κάτι τέτοιο;» ρώτησα θορυβημένη. «Δεν ξέρουμε τι να περιμένουμε. Αυτός είναι ο λόγος που έχετε αυτή τη δουλειά». ———— Η αίθουσα που είχε ετοιμάσει το Υπουργείο για την παράδοση απέπνεε έναν αέρα τελετής περασμένων εποχών: ξύλινη επένδυση, ελαιογραφίες, ψηλό ταβάνι. Ήταν αρκετά πιο μεγαλόπρεπη από τα σπονδυλωτά δωμάτια. Πιστεύω ότι η μεταφορά είχε οργανωθεί από κάποιο μέλος της διοικητικής ομάδας με μια αίσθηση μελοδραματισμού. Κρίνοντας από το στιλ του και από τον ιδιαίτερο τρόπο που τα παράθυρα έκοβαν το φως του ήλιου, ο χώρος πιθανότατα είχε μείνει απαράλλαχτος από τον δέκατο ένατο αιώνα. Ο επόπτης μου, ο Κουέντιν, ήταν ήδη εκεί.
KALIANE BRADLEY 22 Φαινόταν να ξεχειλίζει από χολή, κάτι που αποτελεί ένδειξη ενθουσιασμού για κάποιους ανθρώπους. Δύο πράκτορες έφεραν μέσα τον εκπατρισμένο μου από μια πόρτα στην άλλη άκρη της αίθουσας προτού προσαρμοστώ στη γνώση ότι θα ερχόταν. Ήταν χλωμός, καταβεβλημένος. Του είχαν κόψει τα μαλλιά τόσο κοντά, που οι μπούκλες του είχαν ισιώσει. Γύρισε το κεφάλι του να κοιτάξει έναν γύρο τον χώρο και είδα προφίλ μια επιβλητική μύτη, σαν λουλούδι θερμοκηπίου που ξεφύτρωνε από το πρόσωπό του. Ήταν εντυπωσιακά ελκυστικός και εντυπωσιακά μεγαλόσωμος. Τα χαρακτηριστικά του είχαν ένα είδος λαμπρής υπερβολής που τον έκανε να μοιάζει εξωπραγματικός. Στάθηκε πολύ ευθυτενής και έριξε μια ματιά στον επόπτη μου. Κάτι επάνω μου τον είχε κάνει να με κοιτάξει κι ύστερα να αποστρέψει το βλέμμα. Προχώρησα προς τα μπρος και το βλέμμα του άλλαξε κατεύθυνση. «Ο αντιπλοίαρχος Γκορ;» «Ναι;» «Είμαι η γέφυρά σας». ———— Ο Γκρέιαμ Γκορ (Αντιπλοίαρχος, Βασιλικό Ναυτικό· περ. 1809-περ. 1847) είχε μεταφερθεί στον εικοστό πρώτο αιώνα πριν από πέντε εβδομάδες, αν και, όπως και οι υπόλοιποι εκπατρισμένοι, είχε ανακτήσει τη διαύγειά του μόλις τις τελευταίες λίγες μέρες. Η διαδικασία απόσπασης είχε απαι-
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 23 τήσει ένα δεκαπενθήμερο νοσηλείας. Δύο από τους αρχικά επτά εκπατρισμένους είχαν πεθάνει εξαιτίας της κι έτσι είχαν μείνει τώρα μόνο πέντε. Εκείνος είχε νοσηλευτεί για πνευμονία, για σοβαρά κρυοπαγήματα, για αρχόμενο σκορβούτο και για δύο σπασμένα δάχτυλα ποδιού, τα οποία μακαρίως πατούσε όταν βάδιζε. Υπήρχαν επίσης εκδορές από ένα τέιζερ – είχε πυροβολήσει προς το μέρος δύο μελών της ομάδας Εκπατρισμού και ένα τρίτο μέλος αναγκάστηκε να τον ακινητοποιήσει με μια ηλεκτρική εκκένωση. Είχε επιχειρήσει τρεις φορές να διαφύγει από τους φρουρούς του Υπουργείου και είχε καταστεί αναγκαίο να τον ναρκώσουν. Όταν έπαψε πια να αντιστέκεται, ο προσανατολισμός του είχε περάσει από ένα σημείο μηδέν με τη βοήθεια ψυχολόγων και ειδημόνων της βικτοριανής εποχής. Προς διευκόλυνση της προσαρμογής τους, οι εκπατρισμένοι λάμβαναν μόνο άμεση, εφαρμόσιμη γνώση. Ο Γκορ έφτασε σ’ εμένα γνωρίζοντας τα βασικά για το ηλεκτρικό δίκτυο, τη μηχανή εσωτερικής καύσης και το υδραυλικό σύστημα. Δεν ήξερε τίποτα για τους δύο Παγκόσμιους ή για τον Ψυχρό Πόλεμο, για τη σεξουαλική απελευθέρωση της δεκαετίας του 1960 ή για τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Είχαν ξεκινήσει μιλώντας του για τη διάλυση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και δεν το είχε πάρει πολύ καλά. Το Υπουργείο είχε κανονίσει να μας πάει στο σπίτι ένα αυτοκίνητο. Ο Γκορ ήξερε, θεωρητικά, για τα αυτοκίνητα, αλλά αυτή ήταν η πρώτη φορά που έμπαινε σε ένα από αυτά. Στύλωσε τα μάτια έξω από το παράθυρο, κάτωχρος από κάτι που εξέλαβα ως κατάπληξη.
KALIANE BRADLEY 24 «Αν θέλετε να μου κάνετε οποιαδήποτε ερώτηση» είπα «παρακαλώ, μη διστάσετε. Κατανοώ ότι όλο αυτό είναι δύσκολο να το συλλάβει κανείς». «Διαπιστώνω με μεγάλη χαρά ότι, ακόμη και στο μέλλον, οι Άγγλοι δεν έχουν απολέσει την τέχνη του ειρωνικού ευφημισμού» είπε χωρίς να με κοιτάξει. Είχε μια ελιά στον λαιμό, κοντά στον λοβό του αυτιού του. Η μόνη υπάρχουσα δαγκεροτυπία του τον απεικόνιζε ντυμένο με τη μόδα της δεκαετίας του 1840, με φουλάρι στον λαιμό. Τα μάτια μου καρφώθηκαν στην ελιά. «Αυτό είναι το Λονδίνο;» ρώτησε τελικά. «Ναι». «Πόσοι άνθρωποι ζουν εδώ τώρα;» «Σχεδόν εννέα εκατομμύρια». Έγειρε πίσω και έκλεισε τα μάτια του. «Αυτός ο αριθμός είναι πάρα πολύ μεγάλος για να είναι αληθινός» μουρμούρισε. «Σκοπεύω να ξεχάσω ότι μου το είπατε». ———— Το σπίτι που μας είχε παραχωρήσει το Υπουργείο ήταν ένα ύστερο βικτοριανό κτίριο με κόκκινα τούβλα, αρχικά προορισμένο για ντόπιους εργάτες. Ο Γκορ θα είχε δει αυτά τα σπίτια να χτίζονται, αν είχε ζήσει ως τα ογδόντα του. Όπως είχαν τα πράγματα, ήταν τριάντα επτά ετών και δεν είχε προλάβει τα κρινολίνα, την Ιστορία δύο πόλεων ή την παροχή πολιτικών δικαιωμάτων στις εργατικές τάξεις. Βγήκε από το αυτοκίνητο και κοίταξε πάνω κάτω τον
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 25 δρόμο με την κούραση ανθρώπου που έχει διασχίσει μια ήπειρο και δεν έχει βρει ακόμη το ξενοδοχείο του. Βγήκα κι εγώ σβέλτα μετά απ’ αυτόν. Προσπάθησα να δω τι έβλεπε. Θα με ρωτούσε για τα αυτοκίνητα που ήταν παρκαρισμένα στον δρόμο ίσως ή για τους φανοστάτες. «Έχετε κλειδιά;» ρώτησε. «Ή μήπως οι πόρτες λειτουργούν με μαγικά συνθηματικά τώρα;» «Όχι, έχω…» «Σουσάμι, άνοιξε» είπε κακόκεφα στο γραμματοκιβώτιο. Μπαίνοντας, του είπα ότι θα έφτιαχνα τσάι. Είπε ότι θα ήθελε, με την άδειά μου, να δει το σπίτι. Την έδωσα. Έκανε έναν γρήγορο γύρο. Βάδιζε αποφασιστικά, σαν να περίμενε αντίσταση. Όταν γύρισε στην κουζίνα-τραπεζαρία και έγειρε στο δοκάρι της πόρτας, πάγωσα μ’ έναν τρόπο επώδυνο. Από άγχος απόδοσης, αλλά και επειδή το σοκ της απίστευτης παρουσίας του είχε αρχίσει να κατακάθεται μέσα μου. Όσο περισσότερο βρισκόταν εκεί –και συνέχιζε να βρίσκεται εκεί–, τόσο περισσότερο ένιωθα σαν να σκουντούσα τον εαυτό μου να βγει έξω από το σώμα μου. Μου συνέβαινε κάτι που άλλαζε την αφήγηση, ένα πράγμα το οποίο βίωνα από την κορφή ως τα νύχια, και προσπαθούσα να δω τον εαυτό μου απ’ έξω, ώστε να βγάλω νόημα. Κυνήγησα το φακελάκι του τσαγιού ως το χείλος μιας κούπας. «Πρόκειται να… συγκατοικήσουμε;» ρώτησε. «Ναι. Κάθε εκπατρισμένος έχει μια γέφυρα για έναν χρόνο. Είμαστε εδώ για να σας βοηθήσουμε να προσαρμοστείτε στη νέα σας ζωή». Σταύρωσε τα χέρια του και με κοίταξε προσεκτικά. Τα
KALIANE BRADLEY 26 μάτια του ήταν μελιά, με σκόρπιες πιτσιλιές πράσινου και πυκνές βλεφαρίδες. Ήταν εξίσου εντυπωσιακά όσο και αδιαπέραστα. «Είστε ανύμφευτη;» ρώτησε. «Ναι. Δεν πρόκειται για μια απρεπή διευθέτηση σε αυτόν τον αιώνα. Όταν θεωρηθείτε ικανός να εισχωρήσετε στην κοινότητα, εκτός του Υπουργείου ή σε συναναστροφή με οποιονδήποτε δεν εμπλέκεται στο πρόγραμμα, θα πρέπει να αναφέρεστε σ’ εμένα αποκαλώντας με “συγκάτοικό σας”». «“Συγκάτοικος”» επανέλαβε περιφρονητικά. «Τι υποδηλώνει αυτή η λέξη;» «Ότι είμαστε δύο αδέσμευτοι άνθρωποι που μοιράζονται το κόστος ενοικίασης ενός σπιτιού και δεν συνδεόμαστε ρομαντικά». Φάνηκε ανακουφισμένος. «Πάντως, ασχέτως του τι συνηθίζεται, δεν είμαι βέβαιος ότι πρόκειται για μια αξιοπρεπή διευθέτηση» είπε. «Εντούτοις, αν έχετε επιτρέψει σε εννέα εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν εδώ, ίσως να είναι μια αναγκαιότητα». «Μμμ. Δίπλα στον αγκώνα σας υπάρχει ένα λευκό κουτί με χερούλι. Είναι μια συσκευή ψύξης – “ψυγείο” το λέμε. Θα μπορούσατε να ανοίξετε την πόρτα και να βγάλετε το γάλα, σας παρακαλώ;» Εκείνος άνοιξε το ψυγείο και κοίταξε μέσα για λίγο. «Παγωνιέρα» είπε με ενδιαφέρον. «Πάνω κάτω. Λειτουργεί με ηλεκτρικό ρεύμα. Πιστεύω ότι σας έχουν εξηγήσει τα σχετικά με τον ηλεκτρισμό…»
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 27 «Ναι. Είμαι επίσης ενήμερος ότι η Γη περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο. Για να σας γλιτώσω λίγο χρόνο». Άνοιξε ένα συρτάρι για λαχανικά. «Εξακολουθούν να υπάρχουν καρότα λοιπόν. Και λάχανα. Πώς θα αναγνωρίσω το γάλα; Ελπίζω να μου πείτε ότι εξακολουθείτε να χρησιμοποιείτε γάλα από αγελάδες». «Εξακολουθούμε. Το μικρό μπουκάλι, πάνω ράφι, μπλε καπάκι». Πέρασε το δάχτυλό του από το χερούλι και μου έφερε το μπουκάλι. «Η υπηρέτρια δεν εργάζεται σήμερα;» «Δεν υπάρχει υπηρέτρια. Ούτε μαγείρισσα. Κάνουμε τα περισσότερα πράγματα μόνοι μας». «Α…» είπε, και χλώμιασε. ————
ISBN: 978-618-03-4311-3 ΒΟΗΘ. ΚΩΔ. MHX/ΣΗΣ 84311 Μια ερωτική ιστορία που συνδυάζει το ταξίδι στον χρόνο με το κατασκοπευτικό θρίλερ και την κωμωδία. Μια ευφυής διερεύνηση της εξουσίας και της δύναμης της αγάπης να τα αλλάζει όλα. Στο εγγύς μέλλον μια δημόσια υπάλληλος μαθαίνει πως θα πάρει τον μισθό των ονείρων της αν δεχτεί να λάβει μέρος σε ένα πιλοτικό πρόγραμμα: ένα νεοσύστατο υπουργείο συγκεντρώνει «εκπατρισμένους» από την ιστορία για να διαπιστώσει αν τα ταξίδια στον χρόνο είναι εφικτά. Η δουλειά που της ανατίθεται είναι να λειτουργήσει ως «γέφυρα» για τον «εκπατρισμένο 1847», δηλαδή να παρακολουθεί και να βοηθά τον αντιπλοίαρχο Γκρέιαμ Γκορ, ο οποίος, σύμφωνα με την ιστορία, πέθανε στην Αρκτική το 1845 και γι’ αυτό, τώρα που ζει με μια ανύπαντρη γυναίκα η οποία δείχνει τακτικά τις γάμπες της, περιτριγυρισμένος από παράξενες έννοιες όπως «πλυντήριο», «Spotify» και «κατάρρευση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας», μοιάζει κάπως αποπροσανατολισμένος. Χάρη στην όρεξή του για ανακαλύψεις και καθώς αρχίζει και αναπτύσσει στενούς δεσμούς με τους υπόλοιπους εκπατρισμένους, σύντομα ο Γκορ καταφέρνει να προσαρμοστεί. Παράλληλα η απελπιστικά αμήχανη συγκατοίκηση με τη «γέφυρά» του εξελίσσεται σε κάτι πολύ βαθύτερο και, μέχρι να αποκαλυφθεί τι πραγματικά σκαρώνει το Υπουργείο, εκείνη τον έχει ερωτευτεί αμετάκλητα. Αναγκασμένη να αντιμετωπίσει τις επιλογές που τους έφεραν κοντά, θα πρέπει τελικά να αναμετρηθεί με το αν η απόφαση που θα πάρει στη συνέχεια μπορεί να αλλάξει το μέλλον − και πώς. Το Υπουργείο του Χρόνου, μια πυρετώδης και συναρπαστική μείξη λογοτεχνικών ειδών και ιδεών, θέτει το ερώτημα τι σημαίνει να αψηφάς την ιστορία, όταν η ιστορία ζει μέσα στο σπίτι σου. Η απάντηση της Kaliane Bradley είναι μια φλογερή, αξέχαστη απόδειξη του τι οφείλουμε ο ένας στον άλλο σε έναν κόσμο που αλλάζει.
www.metaixmio.grRkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=