Στη δίνη της ενέργειας

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΒΡΟΜΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗΝ ΑΛΥΣΙΔΑ ΕΦΟΔΙΑΣΜΟΥ ΚΡΙΣΙΜΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΜΕΤΆΦΡΆΣΗ: ΚΩΣΤΗΣ ΠΆΝΣΕΛΗΝΟΣ ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΒΡΟΜΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗΝ ΑΛΥΣΙΔΑ ΕΦΟΔΙΑΣΜΟΥ ΚΡΙΣΙΜΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ

Πρώτη έκδοση Οκτώβριος 2026 Τίτλος πρωτοτύπου Nicolas Niarchos, The elements of power – A story of war, technology, and the dirtiest supply chain on earth, Penguin Press, New York 2026 Σχεδιασμός χάρτη Daniel Lagin Επιμέλεια – Διόρθωση τυπογραφικών δοκιμίων Χρίστος Κυθρεώτης Σχεδιασμός εξωφύλλου Ρεντουάν Αμζλάν Σελιδοποίηση Γιώτα Μπόμπου © 2026, Nicolas Niarchos © 2026, Eκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ (για την ελληνική γλώσσα) ISBN 978-618-03-4820-0 ΒOΗΘ. ΚΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ 84820 Κ.Ε.Π. 5624 Κ.Π. 23162 Δεν επιτρέπεται η με οποιονδήποτε τρόπο χρήση ή αναπαραγωγή ολόκληρου ή μέρους του βιβλίου με σκοπό την εκπαίδευση τεχνολογιών ή συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Το παρόν έργο προστατεύεται από τη διαδικασία εξόρυξης κειμένου και δεδομένων (Άρθρο 4(3) Οδηγία (ΕΕ) 2019/790). Το παρόν έργο πνευµατικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Nόµου (N. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήµερα) και τις διεθνείς συµβάσεις περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε µέσο ή τρόπο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκµίσθωση ή δανεισµός, µετάφραση, διασκευή, αναµετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε µορφή (ηλεκτρονική, µηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκµετάλλευση του συνόλου ή µέρους του έργου. Eκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ιπποκράτους 118, 114 72 Αθήνα τηλ.: 211 3003500 metaixmio.gr • [email protected] Κεντρική διάθεση Ασκληπιού 18, 106 80 Αθήνα τηλ.: 210 3647433 Bιβλιοπωλεία ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ • Aσκληπιού 18, 106 80 Aθήνα τηλ.: 210 3647433 • Πολυχώρος, Ιπποκράτους 118, 114 72 Αθήνα τηλ.: 211 3003580, fax: 211 3003581

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Πόλεμος, τεχνολογία και το βρόμικο παιχνίδι στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Κωστής Πανσέληνος

Τα δικαιώματα χρήσης των φωτογραφιών στις σελίδες 50, 173, 189, 247, 310, 327, 348, 365, 397, 407, 411, 422, 427, 441, 459, 475 ανήκουν στον συγγραφέα.

Αφιερωμένο στον λαό του Κονγκό, που του αξίζει κάτι καλύτερο

Στην τεχνο-επιστημονική διάταξη που έχει επικρατήσει στον κόσμο, δεν υπάρχει πια χώρος για το ύψιστο αγαθό ή έστω για την ευτυχία της ανθρωπότητας, την ευημερία και την άνεσή της. Οι άνθρωποι πια πρέπει και θα πρέπει να ζουν και να πεθαίνουν χωρίς ποτέ να καταλάβουν τι συμβαίνει, γιατί συμβαίνει και πώς. Κώστας Αξελός, Το παιχνίδι του κόσμου

11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ. . . . . . . . . . . . . . . . ................. 12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η νέα ισχύς. . . . . . . . . . . . . . ............... 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ – Το υπόβαθρο 1. Μια καμπύλη του ποταμού Λαφίρι. . . . . . . . . .......... 39 2. Ο μεγάλος βράχος που κείτεται κάτω απ’ όλη τη γη. . . .... 50 3. Οι απαρχές μιας μπαταρίας.. . . . . . . . . . . ............ 60 4. Η χώρα με τους τρεις βασιλιάδες.. . . . . . . . . .......... 64 5. Το δόντι του πρωθυπουργού. . . . . . . . . . . ............ 72 6. Πατριώτης με αιτία.. . . . . . . . . . . . . . ............... 76 7. Ελευθερία στην έρημο.. . . . . . . . . . . . . .............. 87 8. Σταθμός παρεμβολής. . . . . . . . . . . . . . ............... 95 9. Ο ρασοφόρος κατάσκοπος. . . . . . . . . . . . ............. 99 ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ – Εμπόριο και πόλεμος 10. Σβήνοντας φωτιές.. . . . . . . . . . . . . . ............... 109 11. Κάθοδος κοβαλτίου, άνοδος άνθρακα.. . . . . . . ........ 114 12. Η κότα με τα χρυσά αυγά αρρωσταίνει . . . . . . . ........ 122 13. Η μπαταρία και η φούσκα.. . . . . . . . . . . ............ 127 14. Ο πλούτος δεν είναι αμαρτία.. . . . . . . . . . ........... 132 15. Το λυκόφως των Βαριών Πεπονιών. . . . . . . . ......... 137 16. Κατασκευάζοντας όνειρα. . . . . . . . . . . . ............. 143

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 12 17. Το ξεπούλημα στο ξενοδοχείο Karavia. . . . . . . ........ 157 18. Μεγάλες προσδοκίες.. . . . . . . . . . . . . .............. 167 19. Ο εφιάλτης. . . . . . . . . . . . . . . . . .................. 173 ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ – Η εξάπλωση των μπαταριών 20. Η επιτάχυνση της μετάβασης.. . . . . . . . . . ........... 189 21. Σπάζοντας τον πάγο .. . . . . . . . . . . . . .............. 196 22. Ο Μικρούλης. . . . . . . . . . . . . . . . ................. 201 23. Μέσα στα ορυχεία.. . . . . . . . . . . . . . ............... 211 24. Ο άνθρωπος που έσταζε κακό . . . . . . . . . . ........... 222 25. Μια καινούργια κάθοδος. . . . . . . . . . . . ............. 234 26. Νικέλιο από το δάσος. . . . . . . . . . . . . .............. 240 27. Διασχίζοντας το ποτάμι .. . . . . . . . . . . . ............. 248 28. Ο Κινέζος Δρ Ζι. . . . . . . . . . . . . . . ................ 254 29. Η συμφωνία του αιώνα.. . . . . . . . . . . . ............. 260 ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΕΡΟΣ – Συσσώρευση 30. Δεν υπάρχει ο θάνατος.. . . . . . . . . . . . ............. 277 31. Κασούλο.. . . . . . . . . . . . . . . . . .................. 287 32. Γυμνά κλαδιά. . . . . . . . . . . . . . . . ................. 294 33. Ο μετρ των λύσεων. . . . . . . . . . . . . . ............... 306 34. Ο Στιβ Τζομπς των μετάλλων.. . . . . . . . . . ........... 315 35. Βρόμικο νικέλιο. . . . . . . . . . . . . . . ................ 320 36. Η νεαρά ήπειρος.. . . . . . . . . . . . . . ................ 326 37. Το Τόκιο διολισθαίνει. . . . . . . . . . . . . .............. 332 38. Η τύχη ευνοεί τους τολμηρούς. . . . . . . . . . ........... 336 39. Κυριαρχώντας στην προσφορά. . . . . . . . . . ........... 348 40. Το χρώμα του χρήματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 41. Η εδραίωση.. . . . . . . . . . . . . . . . ................. 365 ΠΕΜΠΤΟ ΜΕΡΟΣ – Αφύπνιση 42. Ο Θεός χαμογελά στο Κονγκό.. . . . . . . . . . ........... 377 43. Το αλατοπίπερο της ζωής.. . . . . . . . . . . ............. 386

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 13 44. Το λίθιο είναι σέξι . . . . . . . . . . . . . . ............... 393 45. Επόμενη Ενέργεια.. . . . . . . . . . . . . . ............... 398 46. Κόκκινες θάλασσες. . . . . . . . . . . . . . ............... 409 47. Θαμμένοι ζωντανοί. . . . . . . . . . . . . . ............... 420 48. Μπλεξίματα.. . . . . . . . . . . . . . . . ................. 428 49. Το ηλεκτρικό αυτοκίνητο της Αφρικής. . . . . . . . . . . . . . . . 441 50. Ο θείος Μπάνκερ.. . . . . . . . . . . . . . ............... 448 ΕΠΊΛΟΓΟΣ Όνειρα δύναμης.. . . . . . . . . . . ............ 461 Ευχαριστίες. . . . . . . . . . . . . . . . . . ................... 477 Σημείωμα για τις πηγές.. . . . . . . . . . . . . .............. 483 Σημειώσεις.. . . . . . . . . . . . . . . . . . ................... 485 Επιλεγμένη βιβλιογραφία.. . . . . . . . . . . . ............. 545

14 ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ Ακίρα Γιοσίνο: Ιάπωνας χημικός, βραβευμένος με Νόμπελ. Συνεφευρέτης της μπαταρίας ιόντων λιθίου. Άλεξ Χαϊσάμ Χάμζε: Κονγκολέζος επιχειρηματίας των εξορύξεων. Αμινάτου Χαϊντάρ: Υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη φυλή των Σαχράουι. Βασιλιάς Λεοπόλδος Β΄: Βασιλιάς του Βελγίου (1865-1909)· ίδρυσε το Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό το 1885. Γουάνγκ Τσουανφού: Ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της BYD Company. Ζιλ Κορνέ: Βέλγος γεωλόγος που περιέγραψε το 1891 την Κατάνγκα ως «γεωλογικό σκάνδαλο», εξαιτίας του ορυκτού της πλούτου. Ζοζέφ Καμπιλά Καμπάνγκε: Πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό (2001-2019). Ζοζέφ Κούφι Κιλάνγκα: Αξιωματούχος της κυβέρνησης επί του καθεστώτος Μομπούτου. Ίλον Μασκ: Διευθύνων σύμβουλος της Tesla. Καλάλα Ιλούνγκα: Βασιλιάς των Μπαλούμπα (περίπου τον 16ο αιώνα). Κλεμάν Μπρασέρ: Βέλγος αξιωματικός, γνωστός ως «Νκουλουκούλου» για τις θηριώδεις τακτικές του. Λοράν-Ντεζιρέ Καμπιλά: Ηγέτης των επαναστατών AFDL. Πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό (1997-2001). Μοΐζ Τσόμπε: Πολιτικός από την Κατάνγκα που ηγήθηκε της απόσχισης της πλούσιας σε ορυκτά επαρχίας από το Κονγκό την περίοδο 1960-1963. Μομπούτου Σέσε Σέκο: Πρόεδρος του Κονγκό/Ζαΐρ (1965-1997). Μοχάμεντ ΣΤ΄: Βασιλιάς του Μαρόκου (1999 έως σήμερα).

ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ 15 Μσίρι: Βασιλιάς των Μπαγέκε που ίδρυσε μια αυτοκρατορία στην Κατάνγκα στα μέσα του 19ου αιώνα. Μ. Στάνλεϊ Γουίτιγχαμ: Βρετανός χημικός, βραβευμένος με Νόμπελ, που ανέπτυξε την πρώτη μπαταρία ιόντων λιθίου ενόσω εργαζόταν στην Exxon τη δεκαετία του 1970. Νταν Γκέρτλερ: Ισραηλινός επιχειρηματίας των εξορύξεων. Οντιλόν Καζούμπα Κιλάνγκα: Ερασιτέχνης μεταλλωρύχος από το Λουμπουμπάσι. Πατρίς Λουμούμπα: Ο πρώτος πρωθυπουργός του Κονγκό μετά την ανεξαρτητοποίησή του το 1960. Ρισάρ Μουγιέζ Μανγκέζ Μανς: Κυβερνήτης της επαρχίας Λουαλάμπα (2016-2023). Ρόμπερτ Ρ. Άρονσον: Αμερικανός επιχειρηματίας, πρωτοπόρος των ηλεκτρικών οχημάτων κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Ρόμπιν Τσενγκ Γουκούν: Ιδρυτής και πρόεδρος της εταιρείας CATL. Σιανγκ Γουανγκντά: Πρόεδρος της Tshingshan Holding Group. Σουχάρτο: Πρόεδρος της Ινδονησίας (1967-1998). Τζέισον Σέντουε: Ηγέτης της Μπαλουμπακάτ κατά τις συγκρούσεις εντός του Κονγκό μετά την ανεξαρτητοποίησή του. Τζον Μπ. Γκούντιναφ: Αμερικανός επιστήμονας που βραβεύτηκε με Νόμπελ και συνεφευρέτης της μπαταρίας ιόντων λιθίου. Τζορτζ Φόρεστ: Κονγκολέζος επιχειρηματίας και μεταλλωρύχος. Τσεν Ζουχούα: Ιδρυτής της εταιρείας Zhejiang Huayou Cobalt. Φελίξ Αντουάν Τσισεκέντι Τσιλόμπο: Πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό (2019 έως σήμερα). Φιφί Μασούκα Σαΐνι: Κυβερνήτρια της επαρχίας Λουαλάμπα μετά το 2023. Χάρι Μ. Κόντιλ: Αμερικανός ακτιβιστής με δράση κατά της επιφανειακής εξόρυξης στα Απαλάχια Όρη. Χασάν Β΄: Βασιλιάς του Μαρόκου (1961-1969).

∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΚΟΝΓΚΟ ΓΚΑΜΠΟΝ ΚΑΜΕΡΟΥΝ ΙΣΗΜΕΡΙΝΗ ΓΟΥΙΝΕΑ ΝΙΓΗΡΙΑ ΑΝΓΚΟΛΑ ΝΑΜΙΜΠΙΑ Κινσάσα Μπενγκουέλα (Λεοπολντβίλ ως το 1966) Κόλπος τ ης Γουι νέας Ν ό τ ι ο ς Α τ λ α ν τ ι κ ό ς ω κ ε α ν ό ς Η ΛΑΪΚΗ ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΚΟΝΓΚΟ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΡΗ ΠΟΥ ΕΠΙΣΚΕΦΤΗΚΑ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΑ 0 100 200 300 ΜΙΛΙΑ 0 100 200 300 N

ΛΑΪΚΗ ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΚΟΝΓΚΟ ΤΣΑΝΤ ΚΕΝΤΡΟΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗ ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΤΙΟ ΣΟΥ∆ΑΝ ΣΟΥ∆ΑΝ ΑΙΘΙΟΠΙΑ KENYA ΟΥΓΚΑΝΤΑ ΡΟΥΑΝΤΑ ΜΠΟΥΡΟΥΝΤΙ ΤΑΝΖΑΝΙΑ ΖΑΜΠΙΑ ΜΑΛΑΟΥΙ ΜΟΖΑΜΒΙΚΗ ΖΙΜΠΑΜΠΟΥΕ Ντιλόλο Κολουέζι Τένκε Μπουνκέγια Μανόνο Μπουλούλα Λουσάκα Λουµπουµπάσι Κασουµπαλέσα (Ελιζαµπετβίλ ως το1966) ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΚΟΥ της Μπενγκουέλα Σιδηρόδροµος Ποταµός Κονγκό Λί μνη Τανγκανί κα Λί μνη Βι κτόρι α Λίµνη Μουέρου

19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΝΈΑ ΙΣΧΎΣ Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου είναι αυτές που καθιστούν εφικτό τον σημερινό μας κόσμο. Άρχισαν να πωλούνται το 1991 και έφεραν μια πανίσχυρη τεχνολογία στα ακροδάχτυλά μας, εργαλεία για να βρίσκουμε τον δρόμο μας και τρόπους για να συνδεόμαστε ολοένα και περισσότερο με τους γύρω μας. Ας πάρουμε ως παράδειγμα το iPhone 16. Το καλύτερο μοντέλο, δήλωσε η Apple, μπορεί να λειτουργήσει για τριάντα τρεις συνεχόμενες ώρες ενόσω παίζει βίντεο. Έχει φωτογραφική μηχανή των 48 megapixel και ενσωματωμένο σύστημα ΑΙ για σάρωση αντικειμένων. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το τηλέφωνο για να μιλήσουμε με τη μητέρα μας, να προβούμε σε αγοραπωλησίες κρυπτονομισμάτων ή, σε περίπτωση που μας πέσει κάτι κάτω από το κρεβάτι, να το μετατρέψουμε σε φακό. Τίποτα από αυτά δεν θα ήταν εφικτό δίχως την ποσότητα ενέργειας που παρέχουν οι μπαταρίες ιόντων λιθίου. Ηλεκτρικά οχήματα όπως τα Tesla και τα BYD χρησιμοποιούν κι εκείνα παρόμοιες μπαταρίες –απλώς πολύ μεγαλύτερες– για να μετακινούνται αθόρυβα και χωρίς να εκπέμπουν ρύπους στους δρόμους μας. Και, καθώς η τεχνολογία προοδεύει και απαιτούμε από αυτή να πληροί ολοένα και υψηλότερες προδιαγραφές, θα χρειαστούμε ακόμα καλύτερες μπαταρίες για να τη διατηρήσουμε λειτουργική: Για το iPhone Air 17,1 για παράδειγμα, οι μηχανικοί άρχισαν να αναπτύσσουν μια

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 20 μπαταρία «υψηλής πυκνότητας», που θα έχει μικρότερο μέγεθος αλλά την ίδια ισχύ. Η ανθρωπότητα, όμως, έχει συνάψει μια συμφωνία με τον διάβολο για αυτές τις μπαταρίες. Τα ακατέργαστα υλικά που χρειαζόμαστε για να τις κατασκευάσουμε προέρχονται από κάθε γωνιά του πλανήτη: μέταλλα όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο, υλικά όπως ο γραφίτης, το πυρίτιο και τα φωσφορικά άλατα. Για να τα αποκτήσουν, οι κερδοσκόποι της τεχνολογίας, οι πολιτικοί και οι παραγωγοί μπαταριών έχουν κάνει ένα είδος ανταλλαγής: καθαρότερη ενέργεια στην πατρίδα τους έναντι περισσότερης ρύπανσης και δυστυχίας αλλού. Είτε το έχουμε αντιληφθεί είτε όχι, έχουμε αποδεχτεί σιωπηρά ως αναπόφευκτες ορισμένες από τις πιο ύπουλες συνέπειες της επανάστασης στην ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων παραβίασης ανθρώπινων δικαιωμάτων και εκμετάλλευσης των εργατών, χωρίς να έχουμε αφιερώσει πολλή σκέψη στην εξουδετέρωση αυτών των παράπλευρων δεινών. Τα μέταλλα και τα υλικά από τα οποία κατασκευάζουμε τις μπαταρίες μας συχνά σπανίζουν. Προέρχονται από μέρη του κόσμου όπου επικρατούν περίπλοκες συνθήκες. Τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, δεν ήταν τυχαίο που οι άνθρωποι οι οποίοι γνώριζαν από μέταλλα έλεγαν ότι οι μπαταρίες και η πράσινη ενέργεια είχαν προκαλέσει τη μεγαλύτερη διατάραξη της προσφοράς και της ζήτησης που είχαν ζήσει στη ζωή τους.2 Ο 20ός αιώνας τροφοδοτήθηκε με ενέργεια από το πετρέλαιο, ήδη όμως μέχρι τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα είχαμε εφεύρει χιλιάδες τρόπους να αποθηκεύουμε ενέργεια δίχως να καταφεύγουμε στα ορυκτά καύσιμα. Ανάμεσα στις μεθόδους αυτές, οι μπαταρίες ιόντων λιθίου αποδείχτηκαν μακράν η πιο αποτελεσματική. Η παραγωγή των συγκεκριμένων μπαταριών είναι παγκοσμιοποιημένη διαδικασία –κατασκευάζονται από υλικά που έχουν εξορυχθεί στη μια άκρη του πλανήτη, έχουν περάσει από επεξεργασία σε μια άλλη, έχουν συναρμολογηθεί σε μια τρίτη και έχουν πωληθεί σε μια τέταρτη, περνώντας δεκάδες σύνορα σε κάθε τους ταξίδι– και δίχως την παγκοσμιοποίηση θα ήταν αδύνατον να κατασκευάσουμε είτε τις ίδιες τις μπαταρίες είτε τους υπολογιστές, τα τηλέφωνα και τα αυτοκίνητα που τροφοδοτούν. Όσο

Η νέα ισχύς 21 κι αν οι πολιτικοί ισχυρίζονται το αντίθετο, το παγκόσμιο εμπόριο και οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού είναι ο μόνος τρόπος να υπάρξουν τέτοια προϊόντα – και ιδίως στις ποσότητες που απαιτεί η σύγχρονη κοινωνία. Το να καταλάβουμε αυτές τις μπαταρίες και το πώς κατασκευάζονται είναι το κλειδί που θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε τη νέα μορφή ισχύος που έχει δημιουργηθεί και είναι μετρήσιμη σε δολάρια, στρατηγική επιρροή και βολτ. Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου παράγονται χάρη σε αλυσίδες εφοδιασμού που είναι ευάλωτες σε γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, με κυριότερο εκείνον ανάμεσα στην Κίνα από τη μια πλευρά και τις ΗΠΑ και την Ευρώπη από την άλλη. Μέσω στρατηγικών επενδύσεων, το Πεκίνο έχει θέσει υπό τον έλεγχό του μεγάλα τμήματα των τομέων εξόρυξης και επεξεργασίας των μετάλλων που προορίζονται για τις μπαταρίες, με μια αναφορά του 2024 να υπολογίζει ότι το 70% έως 90% των μπαταριών ιόντων λιθίου κατασκευαζόταν στην Κίνα.3 Τα σπάνια μέταλλα που χρειαζόμαστε παραμένουν το ίδιο πολύτιμα σε περιόδους πολέμου και σε περιόδους ειρήνης. Η ιστορία βρίθει από παραδείγματα χωρών που απέτυχαν να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε κρίσιμα ακατέργαστα υλικά, με αποτέλεσμα να υποστούν ταπεινωτικές ήττες στους πολέμους ή να βρεθούν σε σοβαρά μειονεκτική θέση σε περιόδους ειρήνης. Όπως κάθε επανάσταση, έτσι και η επανάσταση στις μπαταρίες έχει τους δικούς της νικητές και ηττημένους. Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου έχουν συμβάλει στη δημιουργία τεράστιων περιουσιών. Το μερίδιο της εταιρείας ηλεκτροκίνητων οχημάτων Tesla που ανήκει στον Ίλον Μασκ ήταν ο σημαντικότερος λόγος που ο τελευταίος έγινε ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου το 2021, ενώ η Apple και η Microsoft, δύο εταιρείες των οποίων οι φορητές συσκευές εξαρτώνται απολύτως από τέτοιες μπαταρίες, ερίζουν για τον τίτλο της πλουσιότερης στον κόσμο. Εν τω μεταξύ, στο άλλο άκρο του φάσματος, κάποιοι άνθρωποι μοχθούν σε φριχτές συνθήκες φτώχειας και υποτέλειας για να εξορύξουν τα ορυκτά που χρειαζόμαστε για τις μπαταρίες μας. Επιπλέον, όπως συνέβη κάποτε με το πετρέλαιο, οι μπαταρίες, εκτός από πηγή ενέργειας, έχουν εν πολλοίς μετατραπεί κι αυτές σε πηγή πολιτικής εξουσίας. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι ο Μασκ

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 22 εξαγόρασε την επιρροή που άσκησε στο αμερικανικό πολιτικό σκηνικό καταβάλλοντας το εξωφρενικό ποσό των 288 εκατομμυρίων δολαρίων4 για την προεδρική καμπάνια του Τραμπ και αγοράζοντας μια θέση στο τραπέζι των αποφάσεων, έστω κι αν απώλεσε σε κάποιο βαθμό την ισχύ του το 2025, εν μέρει εξαιτίας διαφωνιών γύρω από την πολιτική που θα εφαρμοζόταν για τα ηλεκτρικά οχήματα. Ακόμα κι έτσι, όμως, έδειξε ότι δεν καταλάβαινε ορισμένα από τα πιο περίπλοκα ζητήματα που μαστίζουν τις περιοχές απ’ όπου προέρχονται τα υλικά των μπαταριών του: Σε συνεδρίαση των μετόχων της εταιρείας το 2023,5 ο Μασκ απάντησε σε μια ερώτηση για την εργασία ανηλίκων λέγοντας πως θα τοποθετούσε κάμερες στα ορυχεία κοβαλτίου προκειμένου να διαπιστωθεί εάν ανήλικοι μεταλλωρύχοι εργάζονταν σε επικίνδυνες συνθήκες. Η απάντησή του πρόδωσε την άγνοια που τον διακατείχε γύρω από το πού και το πώς συμβαίνει στ’ αλήθεια η εξόρυξη. Τελικά, η Tesla παρείχε μόνο μία μηνιαία δορυφορική εικόνα6 από την κύρια πηγή κοβαλτίου της, τα ορυχεία της Kamoto Copper Company στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Το δίλημμα γύρω από τα κρίσιμα μέταλλα έχει αρχίσει να αντηχεί στους διαδρόμους της εξουσίας. Ο πυρετός για τα κρίσιμα ορυκτά πυροδοτεί γεωστρατηγικές μεταβολές και επηρεάζει συγκρούσεις σε ολόκληρο τον πλανήτη. Λίγο μετά την ορκωμοσία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, τον Ιανουάριο του 2025, η ομάδα του άρχισε να ψάχνει ορυκτά παντού στον κόσμο, από τη Γροιλανδία έως την Ουκρανία, ακόμα κι αν οι λαοί των χωρών αυτών δεν έχουν καμία διάθεση να τα παραχωρήσουν για εκμετάλλευση στις ΗΠΑ. Κατόπιν, μια Τετάρτη στα μέσα Μαρτίου του 2025,7 ο Μπρετ Μπάιερ, παρουσιαστής της εκπομπής Special Report του καναλιού Fox, που προβάλλεται σε ώρα υψηλής τηλεθέασης, έστρεψε την προσοχή του σε μια άλλη χώρα με τεράστιο ορυκτό πλούτο – τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Το Κονγκό* διαθέτει τεράστια κοιτά- * Για λόγους ευκολίας και για να μη γεμίζω το κείμενο με αρκτικόλεξα, στο εξής θα αναφέρομαι στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ως σκέτο Κονγκό (με εξαίρεση τα παραθέματα). Στη διάρκεια της βασιλείας του Λεοπόλδου Β΄, η χώρα λεγόταν Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό. Την περίοδο του Μομπούτου, από το 1971

Η νέα ισχύς 23 σματα πολλών από τα ορυκτά που χρησιμοποιούνται στις μπαταρίες ιόντων λιθίου, ωστόσο η πρόσβαση σε αυτά και η εκμετάλλευσή τους είναι εξαιρετικά δύσκολη, εν μέρει επειδή τη χώρα μαστίζουν σχεδόν συνεχείς συγκρούσεις από το 1997, καθώς και βαθιά διαφθορά. Το Special Report ήταν μια από τις πιο δημοφιλείς εκπομπές της αμερικανικής καλωδιακής τηλεόρασης και ήταν γνωστό πως ο Τραμπ την παρακολουθούσε ευλαβικά. Εκείνη την Τετάρτη, ένας ειδικός προσκεκλημένος έκανε την εμφάνισή του σε ένα παράθυρο: ο πρόεδρος του Κονγκό, Φελίξ Αντουάν Τσισεκέντι Τσιλόμπο. Ντυμένος με έναν βαθύ μπλε χιτώνα, ο Τσισεκέντι αρχικά δεν φαινόταν να κάθεται πολύ άνετα μπροστά στον τηλεοπτικό φακό. Ήταν η πρώτη του εμφάνιση στο Fox. Αλλά ο πρόεδρος βρέθηκε σιγά σιγά στο στοιχείο του καθώς μιλούσε για τον ορυκτό πλούτο της χώρας και το ενδεχόμενο σύναψης κάποιας συμφωνίας με τη νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ. «Έχουμε συνάψει συνεργασίες με πολλές άλλες χώρες και θεωρούμε ότι οι ΗΠΑ, με δεδομένο τον παγκόσμιο ρόλο και την επιρροή τους, μπορούν να αποδειχτούν σημαντικός εταίρος» είπε στον Μπάιερ ο Τσισεκέντι. Προσέφερε τα κοιτάσματα μετάλλων όπως το λίθιο και το κοβάλτιο, αλλά και εκείνα του ταντάλιου και του χαλκού, που είναι απαραίτητα σε άλλα εξαρτήματα ηλεκτρονικών συσκευών. Η Κίνα έλεγχε εδώ και καιρό το εμπόριο των φυσικών πόρων της χώρας, δήλωσε, και η αμερικανική επιρροή στην Αφρική είχε «εξασθενήσει». Το πρόβλημα του Τσισεκέντι ήταν το εξής:8 μια ομάδα ανταρτών που στηριζόταν από την άσπονδη γείτονα του Κονγκό, τη Ρουάντα, είχε καταλάβει μεγάλες εκτάσεις στα ανατολικά της χώρας, ενώ ο διεφθαρμένος στρατός και η κυβέρνηση του Τσισεκέντι ήταν ανήμποροι να υπερασπιστούν τον λαό. Παρότι υπήρχαν πολλά αίτια και αφορμές πίσω από τον πόλεμο, αυτός ωθούνταν εν μέρει και από τον ανταγωνισμό για τον έλεγχο πολύτιμων πόρων. Ο Τσισεκέντι στράφηκε προς τον Τραμπ για να χρηματοδοτήσει τον αγώνα του, χρησιμοποιώντας τις προσόδους από την εξόρυξη μετάλλων. Εάν ο Αμερικανός πρόεδρος έως το 1997, ήταν γνωστή ως Δημοκρατία του Ζαΐρ – και θα αναφέρομαι αναλόγως και σε αυτή τη χώρα ως σκέτο Ζαΐρ. Η έκταση βόρεια του ποταμού του Κονγκό λέγεται Δημοκρατία του Κονγκό ή Κονγκό-Μπραζαβίλ.

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 24 τον βοηθούσε, υπαινίχθηκε ο Κονγκολέζος, οι ΗΠΑ θα αποκτούσαν προνομιακή πρόσβαση στα ορυκτά των μπαταριών. «Όποια συμφωνία κι αν γίνει, ο Τσισεκέντι θέλει να εξασφαλίσει πως θα είναι ωφέλιμη για το Κονγκό» μου είπε ο Καρλ Βον Μπάτεν,9 πρόεδρος της Επιτροπής Ανάπτυξης της Περιφέρειας της Κολούμπια του Κόμματος των Ρεπουμπλικάνων κι ένας από τους λομπίστες του Τσισεκέντι στην Ουάσινγκτον. Όπως το έθεσε ο Βον Μπάτεν, ο Τσισεκέντι επιδίωκε μια συμφωνία συμφέρουσα για τον λαό του, ανθρώπους που δεν θα εξόρυσσαν απλώς, «όπως οι Κινέζοι», και πάνω απ’ όλα βέβαια ήθελε χρήματα, όπλα και στρατιωτική βοήθεια για να πολεμήσει τους εισβολείς. Ως αντάλλαγμα υποσχόταν πρόσβαση στους μηχανισμούς της εξουσίας και μια ευκαιρία για τις ΗΠΑ να νικήσουν την Κίνα στο ίδιο της το παιχνίδι. Ο Τραμπ είχε μια συναλλακτική θεώρηση των διεθνών σχέσεων και της εξωτερικής πολιτικής, όπως μου είπε στη διάρκεια μιας επίσκεψης στην Ουάσινγκτον ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Κόμματος των Ρεπουμπλικάνων, ο οποίος είχε συμμετάσχει στη χάραξη της πολιτικής για την Αφρική. Ο αξιωματούχος, έστω και συγκρατημένα, αισιοδοξούσε ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί μια συμφωνία, ωστόσο ανησυχούσε ότι οι Κονγκολέζοι είχαν μακρύ ιστορικό παλινωδιών και μπορούσαν ανά πάσα στιγμή να διακόψουν τις διαπραγματεύσεις. Τα ενδεχόμενα κέρδη άξιζαν τον κόπο, αλλά πίστευε ότι ο μεγάλος αντίζηλος των ΗΠΑ στη διπλωματία, η Κίνα, προέβαινε κι εκείνη σε ελιγμούς για να διατηρήσει υπό έλεγχο τα τεράστια κοιτάσματα των πιο κρίσιμων ορυκτών του πλανήτη. «Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε το ενδεχόμενο ο Τσισεκέντι να μας χρησιμοποιεί για να επιτύχει καλύτερη συμφωνία με τους Κινέζους» είπε. Τελικά, η κυβέρνηση Τραμπ υπέγραψε συμφωνία με την οποία θα αύξανε τις αμερικανικές επενδύσεις στο Κονγκό. Εταιρείες όπως η KoBold, εξορυκτική επιχείρηση που διέθετε τη στήριξη του Τζεφ Μπέζος και του Μπιλ Γκέιτς –ανθρώπων οι οποίοι είχαν κάνει τεράστιες περιουσίες, σχεδόν εξίσου μεγάλες με τον Μασκ, στον τομέα της τεχνολογίας–, άρχισαν να εξετάζουν το ενδεχόμενο σύναψης συμφωνιών με το Κονγκό για κρίσιμης σημασίας μέταλλα, όπως το λίθιο. «Τα κινεζικά συμφέροντα συνεχίζουν να εδραιώνονται στο Κονγκό επί Τσισεκέντι» μου είπε ο αξιωματούχος. «Όσο κι

Η νέα ισχύς 25 αν διατείνεται ότι είναι φιλοδυτικός, κάποιες αμφιβολίες παραμένουν. Πάντα σκέφτομαι μέσα μου: Μήπως θέλουν να μας τη φέρουν;»10 Οι πόλεμοι των μπαταριών είχαν ήδη προκαλέσει αναταραχές σε ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ορισμένοι χρήστες συσκευών με μπαταρίες ιόντων λιθίου έστρεψαν επίσης την προσοχή τους στις αρνητικές επιπτώσεις τους στο κάτω άκρο της αλυσίδας εφοδιασμού. Όταν, για παράδειγμα, το iPhone 16 κυκλοφόρησε στις 24 Σεπτεμβρίου 2024, πολλοί διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από καταστήματα της Apple σε πάνω από δώδεκα πόλεις. Αρκετοί από αυτούς ανέμιζαν σημαίες του Κονγκό –με το ζωηρό μπλε, κόκκινο και κίτρινο χρώμα– στον φθινοπωρινό αέρα. Μαζεύτηκαν εκεί για να καταγγείλουν τη «σιωπηρή γενοκτονία», όπως την αποκαλούσαν, που διαδραματιζόταν στο Κονγκό, κατηγορώντας την Apple, εταιρεία αξίας σχεδόν 2,6 τρισεκατομμυρίων δολαρίων εκείνη την εποχή, ότι εκμεταλλευόταν τους Κονγκολέζους, έναν από τους φτωχότερους λαούς στον πλανήτη. Έλεγαν ότι η Apple είχε τροφοδοτήσει μια σειρά από συγκρούσεις και επέτρεπε την εργασία ανηλίκων. Οι διαδηλωτές απεύθυναν έκκληση στους πελάτες των καταστημάτων της Apple να μη «σκρολάρουν με ματωμένα χέρια». Εν τω μεταξύ, νωρίτερα τον ίδιο χρόνο, δικηγόροι που ενεργούσαν για λογαριασμό της κυβέρνησης του Κονγκό είχαν υποβάλει μήνυση σε βάρος της Apple στα δικαστήρια της Γαλλίας και του Βελγίου. (Η μήνυση ενώπιον των γαλλικών δικαστηρίων απορρίφθηκε λίγο αργότερα.) «Η Apple πουλάει τεχνολογία» υποστήριζαν «κατασκευασμένη με ορυκτά που έχει προμηθευτεί από μια περιοχή της οποίας ο πληθυσμός υφίσταται σοβαρότατες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Και οι επικριτές της Apple δεν προέρχονταν μόνο από τον αριστερό ακτιβισμό. Η εταιρεία είχε βασίσει την αλυσίδα εφοδιασμού της στην Κίνα, κάτι που εξαγρίωνε τόσο τους υπέρμαχους των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όσο και τα εθνικιστικά γεράκια των ΗΠΑ. Οι μεν ισχυρίζονταν ότι οι κινέζικες εταιρείες προκαλούσαν ρύπανση και παραβίαζαν τα πρότυπα εργασίας χωρίς κανέναν δισταγμό· οι δε ότι η Apple είχε αναθέσει την αλυσίδα εφοδιασμού της στον μεγαλύτερο ανταγωνιστή των ΗΠΑ στο διεθνές προσκήνιο.

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 26 Οι εκπρόσωποι της Apple υποστήριζαν εδώ και καιρό ότι οι μπαταρίες της ήταν «ενάρετες». Άλλωστε, η εταιρεία είχε προβεί σε έλεγχο της αλυσίδας εφοδιασμού της προκειμένου να διασφαλίσει ότι κανένα ορυκτό που συνδεόταν με παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν θα κατέληγε στα προϊόντα της. Κάτι άλλο που επίσης αλήθευε ήταν πως υπήρχαν πολλά είδη μπαταριών ιόντων λιθίου, και κάποια είχαν πιο αρνητικές παράπλευρες επιπτώσεις απ’ ό,τι άλλα. Επιπλέον, η Apple επέμενε ότι το κοβάλτιό της –το μέταλλο με τη σκοτεινότερη αλυσίδα εφοδιασμού απ’ όλα όσα χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή ενός κινητού– ήταν ανακυκλωμένο. Σε ένα δελτίο Τύπου, καυχιόταν για το σχετικό ποσοστό: το 100% του κοβαλτίου και το 95% του λιθίου στην μπαταρία του iPhone 16 προέρχονταν από ανακύκλωση. Όμως, η Apple δεν έλεγε όλη την αλήθεια. Είχε δημιουργήσει μια εξαιρετικά κερδοφόρα αλυσίδα εφοδιασμού χάρη στις φτηνές εξορύξεις από φτωχές χώρες όπως το Κονγκό, αλλά και χάρη στη φτηνή παραγωγή, ιδίως στην Κίνα. Οι έλεγχοι που διενήργησε στην αλυσίδα εφοδιασμού της αποκάλυπταν πολύ περιορισμένα στοιχεία. Η εταιρεία δήλωνε ότι δεν χρησιμοποιούσε κοβάλτιο εξορυγμένο με το χέρι. Ωστόσο, στη λίστα προμηθευτών που δημοσίευσε εκείνη τη χρονιά περιλαμβανόταν και μια εταιρεία, η Zhejiang Huayou Cobalt, που κατηγορούνταν για ορισμένες από τις ειδεχθέστερες καταπατήσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων –όπως η εργασία ανηλίκων και οι μισθοί πείνας– στο Κονγκό. Λίγους μήνες μετά την υποβολή των μηνύσεων για τα κρίσιμα μέταλλα, η Apple δημοσίευσε μια ανακοίνωση χαμηλών τόνων, σύμφωνα με την οποία θα σταματούσε οριστικά να αγοράζει ορυκτά όπως αλουμίνιο και ταντάλιο από το Κονγκό και τη Ρουάντα, χώρες που συγκρούονταν μεταξύ τους στα ανατολικά. (Η ανακοίνωση δεν έκανε κάποια αναφορά σε άλλα σημαντικά μέταλλα, όπως το κοβάλτιο, το οποίο στη συντριπτική του πλειονότητα προέρχεται από ορυχεία στο νότιο Κονγκό.) «Θεωρούμε ότι η ανακοίνωση αυτή αποτελεί πολύ σημαντική εξέλιξη στη διεθνή συναίνεση και τον διεθνή κόσμο των αλυσίδων εφοδιασμού» μου είπε ο Πίτερ Σάλας, ένας από τους δικηγόρους της κυβέρνησης του Κονγκό.11 Ωστόσο, είπε, η ανακοίνωση της Apple δεν ήταν κάτι περισσότερο από ένα πρώτο βήμα. «Δεν σημαίνει πως

Η νέα ισχύς 27 θα το αφήσουμε εκεί». Υπάρχουν κι άλλες εταιρείες που πρέπει να υποβληθούν σε εξονυχιστικούς ελέγχους, είπε. «Η Apple δεν έγινε εταιρεία αξίας τριών τρισεκατομμυρίων δίχως να χρησιμοποιήσει ματωμένα ορυκτά και θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να λογοδοτήσει γι’ αυτό». Εδώ και μια πενταετία, παρακολουθώ από κοντά την αλυσίδα εφοδιασμού των μπαταριών σε κάποιες από τις γωνιές του πλανήτη όπου έχει επιφέρει τις χειρότερες επιπτώσεις. Στο Κονγκό, την Ινδονησία και τη Δυτική Σαχάρα, είδα από πού εξορύσσονταν τα ορυκτά των μπαταριών και μίλησα στους ανθρώπους που έχουν δει τη ζωή τους να μεταμορφώνεται εξαιτίας του καινούργιου ενεργειακού χάρτη. Ταξίδεψα στη Γαλλία και τη Γερμανία για να δω τα αυτοκίνητα που κατασκευάζονται με μπαταρίες ιόντων λιθίου, αλλά και στο Βέλγιο, όπου είχε σφυρηλατηθεί για πρώτη φορά η αποικιακή αλυσίδα εφοδιασμού. Στην Ιαπωνία είδα πώς η βιομηχανία των ιόντων λιθίου ορθώθηκε για πρώτη φορά και κατόπιν έπεσε, και στην Κίνα είδα πώς έχει οικοδομηθεί η καινούργια. Στο Λονδίνο και την Ελβετία μίλησα με τους εμπόρους των ορυκτών που μπαίνουν στις μπαταρίες. Στις ΗΠΑ έμαθα πώς η χώρα προσπαθεί να αναζωογονήσει τους εγχώριους βιομηχανικούς τομείς των εξορύξεων και της παραγωγής μπαταριών. Επισκέφτηκα για πρώτη φορά το Κονγκό τον Μάιο του 2019. Εκεί είδα με τα μάτια μου κάποιους από τους φτωχότερους ανθρώπους στον πλανήτη να μοχθούν στα ορυχεία χαλκού και κοβαλτίου της χώρας, χρησιμοποιώντας τεχνικές που πολλές άλλες χώρες έχουν σταματήσει να χρησιμοποιούν ήδη από τον 18ο αιώνα. Επέστρεψα στην πατρίδα την περίοδο που μαθεύτηκε ότι ο Μασκ είχε συμμετάσχει στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Tesla κατά 2,7 δισεκατομμύρια δολάρια.12 Ξαναπήγα στο Κονγκό αργότερα τον ίδιο χρόνο. Έδειξα το κινητό μου στον Ζίκι, έναν δεκαπεντάχρονο πρώην μεταλλωρύχο, και του είπα ότι τα πιο πρόσφατα μοντέλα τηλεφώνων, που περιείχαν κάποια από τα μέταλλα που ο ίδιος κάποτε έβγαζε με τα χέρια του από τη γη, κόστιζαν πάνω από χίλια δολάρια. «Η καρδιά μου ραγίζει όταν σκέφτομαι τους ανθρώπους που αγοράζουν τα ορυκτά» μου είπε ο Ζίκι. «Βγάζουν

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 28 τόσα λεφτά ενώ εμείς παραμένουμε καταδικασμένοι στην ίδια κατάσταση». Στα ταξίδια αυτά, καθώς και στις τέσσερις επιπλέον επισκέψεις που πραγματοποίησα έκτοτε στο Κονγκό, είδα ορυχεία, μίλησα με ανήλικους εργάτες που ανέσυραν τα ορυκτά, συναντήθηκα με τους διευθύνοντες συμβούλους που διευκόλυναν τη ροή των πολύτιμων αυτών αγαθών προς τα εργοστάσια και τελικά προς τα χέρια των καταναλωτών. Συνομίλησα με τους πολιτικούς και τους κατασκόπους που διαμόρφωναν τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα της καινούργιας εκείνης πηγής ισχύος. Κατέθεσα ως ειδήμων ενώπιον του αμερικανικού Κογκρέσου για το πόσο επικίνδυνη μπορούσε να αποδειχτεί, γεωπολιτικά όσο και περιβαλλοντικά, αυτή η αλυσίδα εφοδιασμού. Στάθηκα τυχερός. Κάποιοι φίλοι μου που επιχείρησαν να πουν την αλήθεια στο Κονγκό φυλακίστηκαν και υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια. Εγώ συνελήφθην δύο φορές στην προσπάθειά μου να ερευνήσω κάποιες πτυχές της αλυσίδας εφοδιασμού των μπαταριών. Μια δημοσιογραφική αποστολή που ανέλαβα το 2017 έληξε με την απέλασή μου από τη Δυτική Σαχάρα, από τις μαροκινές αρχές. Ανησυχούσαν για τον έλεγχο που ασκούσαν στην προσφορά των φωσφορικών αλάτων, τα οποία είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούνται σε ορισμένα είδη μπαταριών ιόντων λιθίου. Ενώ συνεργαζόμουν με τον Κονγκολέζο δημοσιογράφο Ζιφτούρ «Ζιφ» Καζάντι Καμουάνγκα το 2022, στην πόλη του Λουμπουμπάσι, η μυστική αστυνομία του Κονγκό με συνέλαβε με γελοίες κατηγορίες. Προτεραιότητά της ήταν οι πόροι της χώρας, ο χαλκός, το κοβάλτιο και το λίθιο. Με άφησαν ελεύθερο ύστερα από έξι μέρες και μου απαγόρευσαν να επιστρέψω στη χώρα. Ο Καζάντι παρέμεινε στη φυλακή επί τρεις ολόκληρες εβδομάδες. Υπήρξαν πολλές φορές, αν και λιγότερο εντυπωσιακές, που κάποιοι προσπάθησαν να με φιμώσουν, να με αποκλείσουν, να μη με αφήσουν να διηγηθώ αυτή την ιστορία. Πολλά μέιλ μου έμειναν αναπάντητα, πολλά τηλέφωνα έκλεισαν απότομα. Κάποιοι δέχτηκαν να με συναντήσουν κρυφά και μόνο υπό τον όρο να διατηρήσουν την ανωνυμία τους. Κάποιες κυβερνήσεις αρνήθηκαν να μου επιτρέψουν την είσοδο στη χώρα τους. Το 2018, όταν μου ήρθε πρώτη φορά η ιδέα για αυτό το

Made with FlippingBook

RkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=