ΠΕΤΡΑ ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗΣ
Ξένη λογοτεχνία Πρώτη έκδοση Mάιος 2025 Τίτλος πρωτοτύπου Malcolm Lowry, Lunar Caustic, 1963 Επιμέλεια – Διόρθωση τυπογραφικών δοκιμίων Αλεξάνδρα Δένδια Σχεδιασμός εξωφύλλου bob studio Σελιδοποίηση Ουρανία Λυμπεροπούλου © 1963, Margerie Bonner Lowry © 1989, Estate of Malcolm Lowry © 2023, Eκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ (για την ελληνική γλώσσα) ISBN 978-618-03-4316-8 ΒOΗΘ. ΚΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ 84316 Κ.Ε.Π. 6096, Κ.Π. 21491 This edition is published by arrangement with Sterling Lord Literistic, Inc. and JLM Literary Agency. Το παρόν έργο πνευµατικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Nόµου (N. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήµερα) και τις διεθνείς συµβάσεις περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε µέσο ή τρόπο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκµίσθωση ή δανεισµός, µετάφραση, διασκευή, αναµετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε µορφή (ηλεκτρονική, µηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκµετάλλευση του συνόλου ή µέρους του έργου. Eκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ιπποκράτους 118, 114 72 Αθήνα τηλ.: 211 3003500 metaixmio.gr • [email protected] Κεντρική διάθεση Ασκληπιού 18, 106 80 Αθήνα τηλ.: 210 3647433 Bιβλιοπωλεία ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ • Aσκληπιού 18, 106 80 Aθήνα τηλ.: 210 3647433 • Πολυχώρος, Ιπποκράτους 118, 114 72 Αθήνα τηλ.: 211 3003580, fax: 211 3003581
ΜΑLCOLM LOWRY ΠΕΤΡΑ ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ – ΠΡΟΛΟΓΟΣ – ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: KATEΡΙΝΑ ΣΧΙΝΑ
Καθώς ατένιζε το ποτάμι, η αγωνία του ήταν σαν τεράστιο μάτι δίχως βλέφαρα.
15 Ι Ένας άντρας φεύγει νωρίς το πρωί από μια ταβέρνα στην αποβάθρα με τη μυρωδιά της θάλασσας στα ρουθούνια κι ένα μπουκάλι ουίσκι στην τσέπη, γλιστρώντας ελαφρά στο λιθόστρωτο σαν πλοίο που βγαίνει από το λιμάνι. Σύντομα πέφτει σε καταιγίδα και γέρνει πότε απ’ τη μια πλευρά, πότε απ’ την άλλη, παλεύοντας απεγνωσμένα να γυρίσει πίσω. Τώρα θα μπει σ’ όποιο λιμάνι βρει μπροστά του. Μπαίνει σ’ ένα άλλο μπαρ. Αναδύεται κι απ’ αυτό, έξυπνα αναζωογονημένος, ωστόσο έρχεται και πάλι αντιμέτωπος με δυσκολίες. Αυτή τη φορά σοβαρές: παρά τρίχα γλιτώνει από ένα τραμ που έρχεται καταπάνω του, κοπανάει το κεφάλι του σ’ έναν τοίχο, πέφτει πάνω στον κάδο όπου έχει πετάξει το μπουκάλι του. Οι περαστικοί τον κοιτάζουν παραξενεμένοι, άλλοι με θυμό, άλλοι με θυμηδία, ακόμα και με μιαν αλλόκοτη λαχτάρα. Αυτή τη φορά καταφεύγει σ’ ένα σοκάκι και γέρνει σ’ έναν τοίχο ολότελα αποκαρδιωμένος, σαν να προσπαθεί να θυμηθεί κάτι.
16 ΜΑLCOLM LOWRY Και πάλι ξεκινάει το προσκύνημα, μα η πορεία του είναι τόσο ασταθής και ακανόνιστη, που δίνει την εντύπωση ότι μάλλον αναζητάει παρά προσπαθεί να θυμηθεί κάτι. Ή μήπως, όπως ο κακομοίρης ο γάτος που έχασε ένα μάτι σε καβγά, ψάχνει απλώς την όρασή του; Ζέστη αναδύεται από τα πεζοδρόμια – πανίσχυρη δύναμη. Η Νέα Υόρκη στενάζει και βρυχιέται από πάνω του, γύρω του, κάτω απ’ τα πόδια του: λευκά πουλιά τινάζονται στον τρεμάμενο αέρα, μια γέφυρα διασκελίζει το ποτάμι. Φωτεινές πινακίδες τού γνέφουν καθώς περνά: Καλύτερο και φτηνότερο,1 Ρωμαίος και Ιουλιέτα,2 η πιο συγκλονιστική ερωτική ιστορία στον κόσμο, Δωρεάν είσοδος οποιαδήποτε ώρα, Όταν ο πόνος απειλεί, επεμβαίνει το… Μπαίνει σε μιαν άλλη ταβέρνα κι αμέσως αρχίζει να μιλάει για ανθρώπους που δεν γνώρισε ποτέ και για μέρη όπου δεν πήγε ποτέ. Μέσα από την ανοιχτή πόρτα διακρίνει το νοσοκομείο,3 που δεσπόζει πάνω από το ποτάμι. Κοντά του αλαζονικοί γενειοφόροι απόκληροι διπλώνονται πάνω από πτυελοδοχεία, κι αυτούς τους ανθρώπους φαί1 Διαφημιστικό σλόγκαν των Rudley’s Food Stores στη Νέα Υόρκη. 2 Κινηματογραφική μεταφορά (1936) της σαιξπηρικής τραγωδίας σε σκηνοθεσία George Cukor με πρωταγωνιστές τον Leslie Howard και την Norma Shearer. Η αναφορά απαντά και στο Κάτω από το ηφαίστειο. 3 Πρόκειται για το νοσοκομείο Bellevue στο Μανχάταν, κοντά στο Ιστ Ρίβερ, περίπου τρία τετράγωνα μακρύτερα από το σπίτι όπου είχε πεθάνει ο Herman Melville. Στο Bellevue εισήχθη εθελοντικά ο Λόουρι μετά από κρίση delirium tremens λόγω αλκοόλ τον Μάιο του 1936.
17 ΠΕΤΡΑ ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗΣ νεται να τους φοβάται. Ιδρώτας κυλάει στο μέτωπό του. Από τα βάθη της ταβέρνας ακούγονται βογκητά κι ένας ήχος σαν το τικ τακ του ρολογιού. Έξω αρχίζει πάλι το προσκύνημα, περιπλανιέται από μπαρ σε μπαρ σαν να ψάχνει κάτι, χωρίς να χάνει ποτέ απ’ τα μάτια του το νοσοκομείο, λες και τα μπαρ είναι απλώς σημεία στην περίμετρό του. Σ’ έναν δρόμο παράλληλο με την προκυμαία, όπου ακούγεται η κλαγγή μιας καμπάνας, σταματάει απότομα· μια τρομερή γριά, που το μαύρο της βέλο κρύβει μονάχα το μισό ρημαγμένο της πρόσωπο, προσπαθεί να ρίξει στο ταχυδρομικό κουτί ένα γράμμα, προσπαθεί ξανά και ξανά και δεν τα καταφέρνει, τελικά όμως το ταχυδρομεί με τρεμάμενα χέρια που δεν μοιάζουν καθόλου με χέρια. Μια παράξενη ιδέα τον κυριεύει: το γράμμα είναι για κείνον. Πίνει μια γουλιά από το μπουκάλι του. Στον εναέριο σιδηρόδρομο φυσάει ένας ουράνιος άνεμος κι ο ποταμός προβάλλει πανοραμικά, όμως εκείνος βαδίζει σαν να δρασκελίζει εμπόδια ή σαν τον Αχαάβ,4 που σκοντάφτει πότε δεξιά και πότε αριστερά στην κεκλιμένη γέφυρα, «νιώθοντας ότι αγκαλιάζει με το βλέμμα του ωκεανούς, μέσα από τους οποίους θα μπορούσε να αποκαλυφθεί εκείνος ο φασματικός καταστροφέας του εαυτού του». Κάτω στον δρόμο η ζέστη είναι τρομερή. Τίτλοι εφημερίδων: Χιλιάδες καταρρέουν από τον καύσωνα. Εκατοντάδες νε4 O πλοίαρχος του φαλαινοθηρικού Πίκουοντ στον Μόμπι Ντικ (1851) του Herman Melville.
18 ΜΑLCOLM LOWRY κροί. Ο Ρούσβελτ ραπίζει τους πολεμοκάπηλους. Εμφύλιος στην Ισπανία.5 Σταματάει σε μια εκκλησία, τα χείλη του κινούνται σχηματίζοντας κάτι σαν προσευχή. Μέσα είναι δροσερά: Στους τοίχους απεικονίζονται διαδοχικές σκηνές από το μαρτύριο του Σταυρού. Κανείς δεν φαίνεται να τον προσέχει. Του αρέσει ιδιαίτερα να πίνει σε εκκλησίες. Έπειτα όμως φτάνει σ’ ένα μέρος που δεν μοιάζει καθόλου με εκκλησία. Είναι το νοσοκομείο: Όλη μέρα το περιτριγύριζε· τώρα υψώνεται πιο κοντά από ποτέ. Αυτό είναι ο στόχος του. Φέρνει το μπουκάλι στο στόμα του, ρίχνει πίσω το κεφάλι και πίνει μια μεγάλη, τελευταία γουλιά: σταγόνες τρέχουν στον λαιμό του, αναμειγνύονται με τον ιδρώτα του. «Θέλω ν’ ακούσω το τραγούδι των νέγρων» βρυχιέται. «Veut-on que je disparaisse, que je plonge, à la recherche de l’anneau…6 Έχω σταλεί για να σώσω τον πατέρα μου, να βρω 5 Η στάση των ΗΠΑ απέναντι στον Ισπανικό Εμφύλιο, όπως εκφράστηκε από τον πρόεδρο Franklin Roosevelt (που ετοιμαζόταν να διεκδικήσει τη δεύτερη θητεία του), ήταν η καταδίκη μεν του στρατιωτικού πραξικοπήματος εναντίον της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης υπό την καθοδήγηση του στρατηγού Francisco Franco, αλλά η μη επέμβαση. Παρ’ όλα αυτά, εκατοντάδες Αμερικανοί προσφέρθηκαν να πολεμήσουν εθελοντικά στις Διεθνείς Ταξιαρχίες υπέρ των Δημοκρατικών. 6 Γαλλικά στο πρωτότυπο: Θέλουν να εξαφανιστώ, να βουτήξω να ψάξω το δαχτυλίδι; (στίχος από το ποίημα «Νύχτα της Κόλασης», που περιλαμβάνεται στη συλλογή Μια εποχή στην Κόλαση (1873) του Arthur Rimbaud.
19 ΠΕΤΡΑ ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗΣ τον γιο μου, να θεραπεύσω την αιώνια φρίκη των τριών, να καταλύσω την αθεράπευτη φρίκη των αντιθέτων!» Με τον τρεμουλιαστό κρότο ενός πλοίου που πέφτει στα βράχια η πόρτα κλείνει πίσω του.
O Μπιλ Πλανταγενέτης, Βρετανός πιανίστας της τζαζ, αλκοολικός, φανατικός αναγνώστης του Χέρμαν Μέλβιλ, παθιασμένος με τα καράβια, φτάνει στη Νέα Υόρκη και ανακαλύπτει ότι όλη του η ζωή είναι ένα ναυάγιο – έχει χάσει την μπάντα του, έχει χάσει τη σύντροφό του. Μετά το προσκύνημά του στις ταβέρνες του λιμανιού καταλήγει στο ψυχιατρείο ή μάλλον στην Κόλαση, όπου θα περάσει τον καιρό του και θα μοιραστεί την τύχη του με ναυτικούς, μέθυσους, φτωχούς. Κοιτάζοντας τα καράβια που αρμενίζουν στο Ιστ Ρίβερ, ο Μπιλ καταλαβαίνει ότι ο ψυχίατρος που τον έχει αναλάβει δεν θα καταφέρει να γιατρέψει ποτέ την άρρωστη ψυχή του. Σε αυτή τη συναρπαστική νουβέλα ο Malcolm Lowry αντλεί από την προσωπική του εμπειρία και μιλά με σφοδρότητα για τις ψευδαισθήσεις της τρέλας και για την πραγματική σημασία της λογικής. Ένα συγκινητικό έργο τέχνης όπου περιέχονται όλες οι κεντρικές ιδέες που τον ανέδειξαν σε έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα. ISBN: 978-618-03-4316-8 ΒΟΗΘ. ΚΩΔ. MHX/ΣΗΣ 84316
www.metaixmio.grRkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=