Ζαφειρένια μάτια: Από τον Πόντο στη Θεσσαλονίκη

28 ΣΟΦΙΑ ΗΛΙΑΔΟΥ Πίσω από τις λέξεις ελλόχευε πάντα για μας η υποψία πως ο πατέρας μας γέμιζε το κενό που του άφηνε η πο­ λυπραγμοσύνη της μητέρας, με πυκνές επισκέψεις στα στέκια του λιμανιού της Τραπεζούντας, κάνοντας συναλ­ λαγές. Χρόνια πολλά μετά έμαθα για τη σπιτωμένη Σμυρ­ νιά, που χάθηκε κάπου στη δίνη της καταστροφής. Ήταν για τον μπαμπά Θεοφύλακτο ένας άλλος έρωτας, επώ­ δυνος, βασανιστικός, παράλληλος με εκείνον για τη μη­ τέρα μου. Ωστόσο, η ιστορία του επιστάτη της γιαγιάς μου, που ήταν και μισακάρης –έπαιρνε δηλαδή ως μερίδιο τη μισή παραγωγή, για την οποία βέβαια μοχθούσε όλο τον χρόνο– είχε και συνέ­ χεια, διατυπωμένη προσεκτικά από την Καλλιρρόη, με μια σχεδόν δημοσιογραφική καθαρότητα: Τις μέρες λοιπόν της λογοδοσίας του επιστάτη μας στον αρχηγό της φαμίλιας, τον μπαμπά Θεοφύλακτο, η ιερο­ τελεστία των φουντουκόδεντρων προσλάμβανε αξιομνη­ μόνευτες διαστάσεις, έτσι όπως καταγραφόταν στη μνή­ μη μου: ο μυστηριώδης Μεχμέτ εμφανιζόταν χωρίς φέσι, χτενισμένος με χωρίστρα. Ο πατέρας φορούσε ευρωπαϊκό κουστούμι, με ψηλόλαιμο πουκάμισο και μαύρες γκέτες. Η μαμά ήταν τριγυρισμένη με νταντέλες, κρινολίνα και ένα τοσοδά παρασόλι. Πίσω από τους παραταγμένους εργαζόμενους στεκόμασταν εμείς, το παιδομάνι, το μέλ­ λον του κτήματος. Και μπροστά μας, επιβλητικοί, αγέ­ ρωχοι, έστεκαν οι δύο λόφοι από φουντούκια. Τα είχαν μαζέψει τις προηγούμενες μέρες οι εργάτριες και τα είχε