Ταξίδι στη σκιά του Βυζαντίου

ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ 39 ζουν περισσότεροι χριστιανοί γεννημένοι στην Ιερουσαλήμ απ’ ό,τι στην ίδια την Ιερουσαλήμ. Στην Αίγυπτο οι κόπτες είναι επίσης βαθιά προβληματισμένοι και ανήσυχοι: αντιμετωπίζοντας ήδη έναν βαθμό μισαλλοδοξίας υπό το παρόν καθεστώς, αντιλαμβάνονται πλήρως ότι η κατάσταση πιθανόν να επιδεινωθεί ραγδαία αν πέσει ο πρόεδρος Μουμπάρακ και μια ισλαμική επανάσταση φέρει στην εξουσία τους φονταμενταλιστές. Με δυο λόγια, παντού οι απόγονοι εκείνων των χριστιανών εμπόρων, των μοναχών και των επισκόπων που επισκέφτηκε ο Ιωάννης Μόσχος βρίσκονται πια υπό έντονη πίεση. Ωστόσο, όταν άρχισα την έρευνά μου για τις περιηγήσεις του Μόσχου, ανακά- λυψα πως, παρά τη μεγάλη χριστιανική έξοδο, ένας αναπάντεχος αριθμός από τις μονές που επισκέφτηκαν ο Μόσχος και ο Σωφρό- νιος εξακολουθούν –έστω και μετά βίας– να υφίστανται. Κατά τα φαινόμενα, οι μονές στο Άγιο Όρος και στην κοπτική Αίγυπτο βρίσκονται σε αρκετά εύρωστη κατάσταση. Αλλού, στη νοτιοανατολική Τουρκία, στον Λίβανο και στην Παλαιστίνη, αυ- τές οι διαχρονικές νησίδες του Βυζαντίου, με τις καμπάνες, τα μαύρα ράσα και τις λιτανείες στο φως των κεριών, λέγεται ότι έχουν όλο και λιγότερους, ηλικιωμένους μοναχούς, των οποίων τα πρόσωπα με τις πυκνές γενειάδες αντικατοπτρίζουν τις μορφές των αγίων στις τοιχογραφίες των μονών. Η ενδυμασία των μο- ναχών παραμένει η ίδια από τους βυζαντινούς χρόνους∙ οι εικό- νες εξακολουθούν να ζωγραφίζονται σύμφωνα με τους μεσαιω- νικούς εικονογραφικούς κανόνες. Ακόμα και οι προλήψεις έχουν αντέξει αναλλοίωτες στον χρόνο: τα κομμάτια από το Τίμιο Ξύλο και τα Δάκρυα της Παρθένου εξακολουθούν να λατρεύονται∙ οι δαίμονες και οι διάβολοι λέγεται ακόμα ότι παραμονεύουν έξω από τα τείχη των μονών. Στις αρχές του πέμπτου αιώνα ο επί- σκοπος Λαμψάκου Παρθένιος ανέφερε ότι είχε δεχτεί επίθεση από τον Σατανά με τη μορφή μαύρου σκύλου∙ κατά την τελευταία