Ταξίδι στη σκιά του Βυζαντίου

TAΞΙΔΙ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 36 ταφεί σε ό,τι είχε απομείνει από τη μονή του, στην άκρη της ερήμου στους Αγίους Τόπους.  Το όνομα του Ιωάννη Μόσχου το συνάντησα πρώτη φορά στη σπουδαία τρίτομη Ιστορία των Σταυροφοριών του σερ Στίβεν Ράνσιμαν. Μια σύντομη αναφορά στο Λειμωνάριο κέντρισε το ενδιαφέρον μου, έγραψα στον Ράνσιμαν και έλαβα –ταχυδρομικώς– μία επιστολή με εδουαρδιανά καλλιγραφικά γράμματα η οποία με προσκαλούσε να επισκεφτώ την κατοικία του ιστορικού, έναν μεσαιωνικό πύργο στα σύνορα της Σκοτίας. Μια κρύα και έντονα συννεφιασμένη μέρα του Απριλίου διέσχισα οδικώς τα άγονα βοσκοτόπια του Άναντεϊλ και του Έσκντεϊλ για να τιμήσω την πρόσκληση. Ανέκαθεν ο Ράνσιμαν αποτελούσε την επιτομή του πλέον ασυνήθιστου καθηγητή: τον είχαν συλλάβει οι πολέμαρχοι Μα- ντσού στην Τιαντζίν, όμως κατάφερε να διαφύγει και κατέληξε να παίζει ντουέτο στο πιάνο με τον αυτοκράτορα της Κίνας∙ είχε παραδώσει μαθήματα στον Ατατούρκ για το Βυζάντιο και είχε ανακηρυχτεί Μέγας Ρήτωρ της Μεγάλης Εκκλησίας της Κωνστα- ντινουπόλεως∙ είχε καπνίσει ναργιλέ παρέα με τον Τσελεμπή Εφέντη των Περιστρεφόμενων Δερβίσηδων και, ερμηνεύοντας τις κάρτες ταρό των δερβίσηδων, είχε προβλέψει με ακρίβεια τον θάνατο του βασιλιά των Ελλήνων Γεωργίου Β΄ και του Φουάντ, βασιλιά της Αιγύπτου. Τώρα πια έχει περάσει τα ενενήντα: είναι ένας ψηλός, αδύ- νατος, αδύναμος ηλικιωμένος, ο οποίος παραμένει ευθυτενής και πνευματικά διαυγής, παρότι σωματικά καταβεβλημένος. Τα βλέφαρά του πέφτουν βαριά στα μάτια του και έχει βαθιά φωνή καθώς μιλάει αργά, σέρνοντας τις λέξεις με τον παλιομοδίτικο τρόπο των ανθρώπων του Κέμπριτζ. Στη διάρκεια του γεύματος ο Ράνσιμαν μιλούσε για το Λεβάντε όπως το είχε γνωρίσει στα