Ταξίδι στη σκιά του Βυζαντίου

ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ 33 διαθέτει και μια ανέμελη διάσταση, όπου ο λόγιος εναλλάσσεται με τον Τσιγγάνο, ενώ οι ιστορίες χαρακτηρίζονται από μια αξιο­ λάτρευτη ελαφρότητα και μια λεπτή αίσθηση του χιούμορ. Μία από τις αγαπημένες μου αφορά έναν δόκιμο μοναχό από την Αντινόη στην Άνω Αίγυπτο «ο οποίος αμελούσε πολύ την ψυχή του». Όταν ο δόκιμος πεθαίνει, ο δάσκαλός του φοβάται πως ίσως καταλήξει στην Κόλαση για τα αμαρτήματά του, οπότε προ- σεύχεται προκειμένου να του φανερωθεί τι απέγινε η ψυχή του μαθητή του. Τελικά, ο δάσκαλος πέφτει σε έκσταση και βλέπει έναν ποταμό φωτιάς όπου ο δόκιμος είναι βυθισμένος ως τον λαιμό. Ο δάσκαλος τρομοκρατείται, όμως ο δόκιμος στρέφεται προς το μέρος του και του λέει: «Ευχαριστώ τον Θεό, δάσκαλέ μου, γιατί η κεφαλή μου έχει κάποια άνεση αφού, χάρη στις προσευχές σου, στέκομαι στην κεφαλή ενός επισκόπου». Για τον σημερινό αναγνώστη, όπως είναι φυσικό, σε μεγάλο βαθμό ο κόσμος που περιγράφεται στο Λειμωνάριο δεν είναι απλώς περίεργος: οι πεποιθήσεις και οι αξίες του είναι τόσο παράξενες, ώστε φαντάζουν κυριολεκτικά ακατανόητες. Ήταν ένας κόσμος όπου οι ευνούχοι οδηγούσαν τα αυτοκρατορικά στρατεύματα στη μάχη∙ όπου ομάδες μοναχών ήταν γνωστό πως είχαν λιντσάρει και δολοφονήσει παγανίστριες καθώς διέσχιζαν με τις άμαξές τους τα κοσμοπολίτικα παζάρια της Αλεξάνδρειας∙ όπου ρακέν- δυτοι, ημίγυμνοι στυλίτες παραληρούσαν ανεβασμένοι στους στύλους τους∙ και όπου οι δενδρίτες, ακολουθώντας κατά γράμ- μα τα λόγια του Χριστού που παρακινούσε τους πιστούς να μι- μούνται τα πτηνά του ουρανού, έφτιαχναν φωλιές στα ψηλότερα κλαδιά των δέντρων και έμεναν εκεί. Ωστόσο, το πλέον αναπάντεχο στοιχείο για την ανατολική Με- σόγειο όπως προκύπτει από τις σελίδες του Μόσχου είναι πως ο κόσμος αυτός ήταν όντως χριστιανικός. Στη λαϊκή φαντασία, η ανα- τολική Μεσόγειος περνάει από την κλασική αρχαιότητα στο ισλα-