Ταξίδι στη σκιά του Βυζαντίου

TAΞΙΔΙ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 30 ο Σωφρόνιος συνέχισαν το ταξίδι τους με τη διπλή ιδιότητα του πρόσφυγα και του ταξιδιώτη. Βρήκαν καταφύγιο στην Αλεξάν- δρεια και, όταν οι Πέρσες συγκεντρώθηκαν έξω από τα τείχη της πόλης, οι δυο τους κατάφεραν να επιβιβαστούν στην τελευταία γαλέρα που εγκατέλειψε την πολιορκημένη πόλη. Την επόμενη χρονιά, οι δύο προσκυνητές βρήκαν επιτέλους καταφύγιο πίσω από τα μεγάλα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Εκεί, λίγο πριν η εξάντληση τον οδηγήσει στον θάνατο, ο Μόσχος ολοκλήρωσε τα ταξιδιωτικά απομνημονεύματά του. Το Λειμωνά- ριο έτυχε διθυραμβικής υποδοχής σε όλη την αυτοκρατορία. Μέσα σε μία με δύο γενιές είχε μεταφραστεί σε λατινικά, γεωρ- γιανά, αρμενικά, αραβικά, και σε διάφορες σλαβικές γλώσσες∙ μέχρι και σήμερα πολλές από τις ιστορίες του βιβλίου χρησιμο- ποιούνται ευρέως από τους μοναχούς και τους χωρικούς σε όλο τον ορθόδοξο κόσμο. Τα περισσότερα από τα σωζόμενα βυζαντινά κείμενα εκείνης της περιόδου διακρίνονται από μια περίεργη μονομέρεια: διαβά- ζουμε είτε για τις φευγαλέες παρουσίες εκατοντάδων τυχάρπαστων αυτοκρατόρων, που αναρριχώνται απότομα στον θρόνο μέσα από παλατιανά πραξικοπήματα και χάνονται εξίσου γρήγορα από το στιλέτο ενός δολοφόνου∙ είτε για αγίους τόσο ακραία ευσεβείς, ώστε να καθίστανται κυριολεκτικά ακατανόητοι. Επιπλέον, παρά τη συχνά υπνωτιστική ομορφιά της, η βυζαντινή τέχνη που έχει διασωθεί δεν βοηθάει ιδιαίτερα στο να αντιληφθούμε τον κόσμο που τη γέννησε. Υπάρχουν τα σπουδαία ψηφιδωτά της Ραβένας με τα περίφημα πορτρέτα του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας μαζί με τη συνοδεία τους από ευνούχους και ναυάρχους, στρατη- γούς και επισκόπους, αυλικούς και κόλακες∙ πρόκειται για την ίδια βουτηγμένη στις δολοπλοκίες αυλή που μας είναι γνωστή από τις γραπτές πηγές. Όμως, πέρα από αυτά τα δύο μοναδικά ψηφιδωτά, η βυζαντινή τέχνη είναι αυστηρά μη κοσμική, αυστηρά υπερβατι-