Ταξίδι στη σκιά του Βυζαντίου

TAΞΙΔΙ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 26 «Κατά τη γνώμη μου, την άνοιξη οι αγροί παρουσιάζουν μία ιδιαίτερα ευχάριστη εικόνα» έγραφε. «Σε ένα κομμάτι αυτού του αγρού ανθίζουν τα ρόδα∙ σε άλλα κυριαρχούν τα κρίνα∙ κάπου αλλού λάμπουν οι βιολέτες, φέρνοντας στον νου την αυτοκρατο- ρική πορφύρα. Φαντάσου ετούτο το κείμενο σαν κάτι ανάλογο, Σωφρόνιε, πολύτιμο και πιστό τέκνο μου. Καθότι ανάμεσα στους αγίους, στους μοναχούς και στους ερημίτες της αυτοκρατορίας, διάλεξα τα ωραιότερα άνθη του άγριου ετούτου αγρού και τα έπλεξα στο στεφάνι που προσφέρω σ’ εσένα, το πλέον πιστό τέκνο μου∙ και μέσω εσού σε ολόκληρο τον κόσμο…» Αφού δυνάμωσα τη φλόγα της λάμπας, γύρισα σελίδα.  Την άνοιξη του έτους 578 μ.Χ., αν καθόσουν σε έναν βράχο ψηλά πάνω από τη Βηθλεέμ, ίσως κατάφερνες να διακρίνεις δύο φιγούρες να προβάλλουν, με τα ραβδιά τους στο χέρι, από την πύλη της μεγάλης μονής του Αγίου Θεοδοσίου στην έρημο. Οι δυο τους –ένας ηλικιωμένος μοναχός με γκρίζα γενειάδα συνο- δευόμενος από έναν ευθυτενή, ίσως ελαφρά βλοσυρό και, σί- γουρα, αρκετά νεότερο συνοδό– θα κατευθύνονταν νοτιοδυτικά μέσα από την έρημη γη της Ιουδαίας, προς το εξαιρετικά πλούσιο, το κοσμοπολίτικο λιμάνι της Αλεξάνδρειας. Ήταν η αρχή ενός εκπληκτικού ταξιδιού που θα οδηγούσε τον Ιωάννη Μόσχο και τον μαθητή του τον Σωφρόνιο τον Σοφι- στή σε μια πορεία κατά μήκος ολόκληρου του ανατολικού βυζα- ντινού κόσμου. Στόχος τους ήταν να συλλέξουν τη σοφία των πατέρων της ερήμου, των σοφών και των μυστών της βυζαντινής Ανατολής προτού ο εύθραυστος κόσμος τους –ήδη σε φανερά προχωρημένη αποσύνθεση– καταρρεύσει και εξαφανιστεί. Το αποτέλεσμα είναι το βιβλίο που έχω μπροστά μου τώρα. Αν σήμερα, στη Δύση, θεωρείται ένα μάλλον άγνωστο κείμενο, πριν