Ταξίδι στη σκιά του Βυζαντίου

ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ 23 ρίτερα με είχε προειδοποιήσει να προσέξω και να μην παραδε- χτώ ότι είμαι καθολικός∙ ο ίδιος είχε διαπράξει αυτό το σφάλμα, και όπως έλεγε, θα τον περιφρονούσαν λιγότερο έτσι και παρα- δεχόταν πως πάσχει από λέπρα ή τριτογενή σύφιλη. Μου είπε ότι στην περίπτωσή μου ήταν ιδιαίτερα σημαντικό να μην προ- καλέσω την καχυποψία των μοναχών, καθώς, σε σχέση με όλους τους επισκέπτες, είχαν μάθει να δυσπιστούν περισσότερο με όσους ζητούσαν να δουν τα χειρόγραφα. Στον Άθω η μνήμη είναι ισχυρή, και αν οι μοναχοί δεν συγχώρησαν ποτέ τον πα- πισμό, που έδωσε την έγκρισή του για τη λεηλασία της Κωνστα- ντινούπολης στη διάρκεια της Τέταρτης Σταυροφορίας περισσό- τερα από οκτακόσια χρόνια πριν, σίγουρα δεν έχουν ξεχάσει τους βιβλιόφιλους του δέκατου ένατου αιώνα που αποδεκάτισαν τις βιβλιοθήκες του Άθω μόλις έναν αιώνα πριν. Ένας άγγλος περιηγητής, ο αξιότιμος κύριος Ρόμπερτ Κέρζον, θεωρείται ένας από τους χειρότερους δράστες: έπειτα από μια σύντομη περιήγηση στις μοναστικές βιβλιοθήκες του Άθω στα τέλη της δεκαετίας του 1840 (με τη συνοδεία –ντρέπομαι που το ομολογώ– ενός μακρινού μου θείου), ο Κέρζον αναχώρησε από το Άγιο Όρος με τα μπαούλα του φορτωμένα με εικονογραφημέ- να χειρόγραφα και βυζαντινά χρυσόβουλα∙ στο ταξιδιωτικό του βιβλίο Visits to Monasteries in the Levant ( Επισκέψεις σε μοναστή- ρια στο Λεβάντε ) γράφει ότι αγόρασε από τον ηγούμενο τα ανε- κτίμητα χειρόγραφα με το ζύγι, σαν να ήταν σύκα ή ρόδια σε κάποιο οθωμανικό παζάρι. Ακόμα χειρότερη ανάμνηση άφησε ο γερμανός βιβλιόφιλος Χέρμαν Τίσεντορφ. Περίπου είκοσι χρό- νια μετά το ταξίδι του Κέρζον στον Άθω, ο Τίσεντορφ εγκατέλει- ψε τη μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά έχοντας τον Σιναϊτικό Κώδικα –το παλιότερο σωζόμενο αντίτυπο της Καινής Διαθήκης– χωμένο στις τσάντες που κρέμονταν στην καμήλα του. Αργότερα ο Τίσεντορφ ισχυρίστηκε ότι βρήκε τα διάφορα φύλλα του χει-