Ο στωικός σοφός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ [ 17 ] Ο Anthony Long στο έργο του Η ελληνιστική φιλοσοφία , και πιο συγκε- κριμένα στο τέταρτο κεφάλαιο που αποτελεί μια εισαγωγή στον στωικι- σμό, αν και δεν προχωρεί σε κάποια εκτεταμένη ανάλυση του ιδεώδους του σοφού, συνδέει πολύ ορθά αυτό με διάφορες πλευρές της στωικής διανόησης, όπως με τη θεωρία περί της φύσεως, τη διαλεκτική, τη γνω- σιολογία, την αιτιοκρατία, τα κριτήρια της αρετής, την απάθεια και τις ευπάθειες, τα καθήκοντα και την ηθική επιλογή, και επίσης δείχνει το πώς οι Στωικοί προήγαγαν τη μάθηση της ηθικής αξίας μέσω της αναλο- γίας (παρατήρηση, σύγκριση, διάκριση), χρησιμοποιώντας τον σοφό ως πρότυπο σε όλη την έκταση της διδασκαλίας τους. Επιπλέον δίνει έναν ορισμό του σοφού ως ηθικής αυθεντίας και απαριθμεί διάφορα χαρα- κτηριστικά του. 1 Έτσι παρέχει για πρώτη φορά ένα παράδειγμα για το πώς είναι ορθό να εξετάζεται το ιδεώδες πάνω στον άξονα της στωικής διδασκαλίας και το πώς αυτό συνδέεται στενά με όλες τις πλευρές της στωικής διανόησης. Ο J. M. Rist στο έργο του Stoic Philosophy είναι ο πρώτος ερευνητής που εξετάζει τις περισσότερες πλευρές της στωικής φιλοσοφίας κάνο- ντας εκτενείς αναφορές στις σχέσεις τους με τον σοφό. Επίσης είναι αυ- τός ο ερευνητής στον οποίο η προγενέστερη γερμανική βιβλιογραφία για τη στωική φιλοσοφία συναντά τρόπον τινά τη νεότερη αγγλοσαξονική ερευνητική προσέγγιση που θα κυριαρχήσει. Ακόμα και ύστερα από σα- ράντα χρόνια από την πρώτη δημοσίευση του συγκεκριμένου έργου οι αναλύσεις τουRist γιαθέματαόπως ηδιάκριση των σοφών, τωνφαύλων και των προκόπτοντων, η αρετή και η απάθεια του σοφού, η συγκατάθε- ση και η καταληπτική φαντασία ως προς το ηγεμονικό του σοφού, η πο- ρεία του προκόπτοντος προς τη σοφία κτλ., 2 εξακολουθούν να είναι χρή- σιμες για τον μελετητή που επιζητεί να κατανοήσει τη σχέση του ιδεώ- δους με πολλά επιμέρους ζητήματα της στωικής θεωρίας και τα εκάστο- τε προβλήματα που προκύπτουν εξ αυτών. Το έργο The Meaning of Stoicism του Ludwig Edelstein αποτελεί ουσια- στικά μία μετά θάνατον έκδοση μιας σειράς πανεπιστημιακών παραδό- σεών του για τον στωικισμό και ως εκ τούτου χαρακτηρίζεται από έναν 1 Βλ. A. A. Long, Η ελληνιστική φιλοσοφία , μτφρ. Στ. Δημόπουλου –Μ. Δραγώνα-Μο- νάχου, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1990, σ. 179, 201, 210-212, 265-271, 280-283, 296-297, 303-306, 311-313, 317-318 και 320-325. 2 Βλ. J. M. Rist, Stoic Philosophy , Cambridge University Press, Cambridge 1969, reprinted 1980, 1990, σ. 16-18, 25-30, 34-37, 49-51, 57-69, 72-74, 83-84, 90-91, 140- 141, 145-146, 219-223, 239-243 και 246-253.