Ο στωικός σοφός

Ο ΣΤΩΙΚΟΣ ΣΟΦΟΣ [ 18 ] βαθμό απλούστευσης και εκλαΐκευσης και στερείται αυστηρής συστη- ματικής τεκμηρίωσης. Ωστόσο ο Edelstein στο κεφάλαιο του συγκεκρι- μένου έργουμε τίτλο “The Stoic sage” αλλά και σε αυτάπου επιγράφονται “The Stoic Concept of Nature” και “The Stoic way of life” επιδεικνύει μια τόσο βαθιά κατανόηση της πραγματικής φύσης και λειτουργίας του ιδεώδους του σοφού εντός της στωικής φιλοσοφίας, που φαντάζει σχε- δόν εξωπραγματική για το μακρινό έτος 1966 της πρώτης έκδοσης του βιβλίου. Οι παρατηρήσεις του Edelstein για την απάθεια και τις ευπά­ θειες του σοφού, για την ηρωική στάση του στη ζωή και τηθέση του απέ- ναντι στον θεό, για τη λειτουργία του ιδεώδους εντός του συστήματος και τις συνθήκες γένεσής του, για την ανθρώπινη φύση και την πορεία προς τη σοφία και για τη στενή σύνδεση του ιδεώδους με την κοινωνική και πολιτική διανόηση των Στωικών είναι ακόμα και σήμερα σημείο ανα- φοράς για τον μελετητή των εν λόγω ζητημάτων. 3 Περαιτέρω, μία χρήσιμη «περίληψη» τρόπον τινά των απαντώμενων στις πηγές χαρακτηριστικών του στωικού σοφού και διαφόρων ζητημά- των που τίθενται από τη στωική περί αυτού θεωρία αποτελεί το άρθρο της Margaret Reesor με τίτλο “The Stoic Wise Man”, 4 στο οποίο έρχονται να προστεθούν οι χρήσιμες παρατηρήσεις του Wolfgang Haase στο “Commentary on Reesor’s The StoicWiseMan”. 5 Αν και τα συγκεκριμένα επιστημονικά άρθρα περισσότερο θίγουν και σχολιάζουν επιλεκτικά ορι- σμένα ζητήματα περί του ιδεώδους του σοφού και δεν αναλύουν αυτά σε βάθος, αποτελούν ωστόσο μία υπόμνηση της δυναμικής και της λει- τουργίας του ιδεώδους εντός του φιλοσοφικού συστήματος των Στωι- κών και δείχνουν για πρώτηφορά ότι, σε αντίθεση με τη συνήθη εξέταση του ιδεώδους ως τμήματος της στωικής γνωσιολογίας ή της ηθικής και της κοινωνικής φιλοσοφίας, δύναται αυτό να εξετασθεί και ως το επίκε- ντρο όλων των σχετικών γνωσιολογικών, ηθικών ή κοινωνικών θέσεων. Στην ελληνική βιβλιογραφία το πιο χρήσιμο έργο όσον αφορά το ιδεώ­ δες του σοφού κατά τους Στωικούς είναι το βιβλίο της Ελένης Καραμπα- τζάκη, Ο Ποσειδώνιος και η Αρχαία Στοά , το οποίο, αν και στο πρώτο μέρος του αποτελεί μια γενική εισαγωγή στη στωική φιλοσοφία και στο δεύτε- 3 Βλ. L. Edelstein, The Meaning of Stoicism , Cambridge, Mass. 1966, σ. 2-15, 35-43, 72- 74 και 86-90. 4 Βλ. M. E. Reesor, “The Stoic Wise Man”, Proc. of the Boston area colloguium…, V [cfr n. 8803], σ. 107-123. 5 Βλ. W. Haase, “Commentary on Reesor’s The Stoic Wise Man”, Proc Boston Colloq. Anc. Phil. 5 , (1989), σ. 124-134.