Ο στωικός σοφός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ [ 15 ] θέσεις για την επίτευξη ηθικών κατορθωμάτων σε ατομικό, οικογενεια- κό και κοινωνικοπολιτικό επίπεδο. Στην απολυτότητα της στωικής ηθικής διδασκαλίας έγκειται η ίδια της η διαχρονικότητα, καθώς, ανεξάρτητα από την εκάστοτε κοινωνική δομή και τις επικρατούσες συνθήκες, μόνο ένας άνθρωπος ηθικά και ιδεολογικά συνεπής προς τον εαυτό του και τους άλλους μπορεί να ενερ- γήσει κατά τρόπο δημιουργικό και συνάμα θεραπευτικό μέσα σε μία πά- σχουσα πολιτεία. Το ιδιαίτερο, τέλος, ερευνητικό ενδιαφέρον έγκειται στο ότι η ποικίλη και εκτενής έρευνα που έχει γίνει έως τώρα για όλο το φάσμα της στωι- κής διανόησης στράφηκε βέβαια και προς το ιδεώδες του σοφού, αλ­ λά ως επί το πλείστον εξέτασε αυτό συμπληρωματικά, σε συσχετισμό με άλλα ηθικά, κοινωνικά, γνωσιολογικά και οντολογικά ζητήματα της στωικής φιλοσοφίας, και όχι ως κεντρικό άξονα ή πυρήνα αυτής. Κατά συνέπεια, δεν υφίσταται έως σήμερα εκτενές έργο που να ασχολείται με το ιδεώδες του σοφού εν γένει ή ερευνητική εργασία που να περιλαμβά- νει όλο το φάσμα των προβλημάτων που διαπλέκονται με τα θέματα της σοφίας και του σοφού στη στωική, αλλά και ευρύτερα στην αρχαία ελλη- νική διανόηση. Προχωρώντας σε μία εξέταση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας όσον αφορά το ιδεώδες, κατά πρώτον πρέπει να τονίσουμε το γεγονός ότι εί- ναι πολύ δύσκολο να υπάρξει άρθρο ή μονογραφία για κάποιο ζήτημα της ηθικής ή κοινωνικής φιλοσοφίας των Στωικών χωρίς έστω μία σύ- ντομη αναφορά στον σοφό. Ακόμα και ερευνητές που στο κείμενό τους δεν χρησιμοποιούν τον όρο «σοφός» τις περισσότερες φορές αναφέρο- νται έμμεσα σε αυτόν ή προϋποθέτουν το ιδεώδες ως νοηματικό υπόβα- θρο των αναλύσεών τους για άλλα ζητήματα της φιλοσοφίας των Στωι- κών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο όρος «σοφός» να απαντά σε πολλά ση- μεία της ευρύτερης βιβλιογραφίας για τηστωικήφιλοσοφία, χωρίς όμως οι ποικίλες αναφορές να έχουν κάποια αξία για τον ερευνητή που επιζη- τεί να εξετάσει σε βάθος το ιδεώδες του σοφού, που γύρω του φαίνεται να πλέκεται ένα ολόκληρο σύστημα ηθικής και κοινωνικής παιδείας. Αποτελεί λοιπόν πραγματική πρόκληση η επιλογή αυτών των έργων που έχουν χρησιμότητα για την έρευνα περί του σοφού και η αποδελτίωση των απόψεων και αναλύσεων που συνεισφέρουν στη λεπτομερή και διε- ξοδική εξέταση της συγκρότησης και λειτουργίας του ιδεώδους εντός ενός πολυσύνθετου και πολυδιάστατουφιλοσοφικούσυστήματος, όπως ήταν αυτό των Στωικών.