Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999-2021

ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ: ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 1999-2021 78 μάσει με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποίησε τη δεκαετία του ενενήντα για τη μαφία της Αγίας Πετρούπολης. Αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του κάλεσε τους σημαντικότερους Ρώσους «επιχειρηματίες» στην ντάτσα του και τους πρότεινε ένα ντιλ που αργότερα θα περνούσε στην ιστορία ως η Συμφωνία του Μπάρμπεκιου: μια νέα αρχή, μια καινούργια σελίδα, χωρίς ενοχλητικές ερωτήσεις εκ μέρους των αρχών, χωρίς έρευνες για την πηγή των περιουσιών τους, και σε αντάλλαγμα γι’ αυτή την «καινούργια σελίδα» η υπόσχεση απόλυτης αφοσίωσης στον Πούτιν. Με την πολιτική δεν επιτρεπόταν πλέον να ασχοληθούν. Όπως είπε ένας εκ των παρόντων: «Ο καθένας κατάλαβε τι του πρόσφερε: κάτσε φρόνιμα, μείνε πιστός, κάνε αυτό που θέλει το Κρεμλίνο, αλλιώς θα σε πηδήξουν για τα καλά οι άντρες του Πούτιν». Οι ολιγάρχες είχαν γίνει «πολυτελείς υποτελείς». Αυτό το σύστημα διάβρωσε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Αξιώματα, θέσεις και επίσημες διοικητικές δομές είχαν όλο και λιγότερη σημασία μέσα στον ρωσικό κρατικό μηχανισμό, σημασία είχαν κυρίως οι προσω­ πικές σχέσεις και οι μορφές προστασίας – που παρεμπιπτόντως μπορού­ σαν να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή σε τούτη την «adhocκρατία». Το Κρεμλί­ νο άλλωστε δεν πλήρωνε τους υποτελείς, δημιουργούσε κυρίως «ευκαι­ ρίες». Τα συνηθισμένα δικαιώματα ιδιοκτησίας παρέμεναν επίσης σχετικές έννοιες. Είχαν πάντα σχέση με την αφοσίωση σε μια ανώτερη δύναμη, κι αυτό άγγιζε όλα τα στρώματα της κοινωνίας. Αν έκανες μπίζνες στη Ρωσία του Πούτιν χωρίς «στέγη», μπορούσες να το ξεχάσεις – είτε επρόκειτο για πετρελαϊκή εταιρεία είτε για συνοικιακό μαγαζί. Τι κι αν είχες όλο το δίκιο του κόσμου με το μέρος σου, δεν είχε σημασία: η εφορία σού έστελνε ένα εκκαθαριστικό ότι δήθεν χρωστούσες ένα ιλιγγιώδες ποσό και ορμούσε, αχυράνθρωποι έκαναν κατάσχεση του διαμερίσματός σου ή της επιχείρη­ σής σου με τη βοήθεια ενός διεφθαρμένου δικαστή, με λίγη γκίνια κατέ­ ληγες ακόμα και στη φυλακή. Χωρίς προστάτη μπορούσες να το ξεχάσεις, και φυσικά αυτή η εξάρτηση έπρεπε να επιδεικνύεται ποικιλοτρόπως. Με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπιζόταν ο τύπος. Στις 14 Απριλίου του 2001 ένοπλες μονάδες εισέβαλαν στο κτίριο του ανεξάρτητου καναλιού NTV, του παραγωγού της σατιρικής εκπομπής κουκλοθεάτρου Κούκλοι . Το πρόγραμμα ήταν εξαιρετικά δημοφιλές, εκατομμύρια Ρώσοι κάθονταν κάθε εβδομάδα μπροστά στο χαζοκούτι για να δουν πώς οι Κούκλοι