Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999-2021

ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ: ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 1999-2021 72 Όταν ταξίδευα στη Ρωσία το 1999, αυτού του είδους τα πράγματα δια­ δραματίζονταν ως επί το πλείστον στο μισοσκόταδο. Η χώρα μόλις είχε χρεωκοπήσει, για δεύτερη φορά μέσα σε δέκα χρόνια οι Ρώσοι είχαν χάσει όλες τις αποταμιεύσεις τους, σκάνδαλα υπήρχαν μπόλικα, αλλά μόνο λίγοι είχαν καταλάβει τι ακριβώς συνέβαινε. «Ήταν μια εξαιρετικά συναρπαστική εποχή», έτσι περιέγραψε αργότερα ο βρετανορώσος τη­ λεοπτικός παραγωγός Πίτερ Πομεράντσεφ τα χρόνια που έζησε στη Μόσχα. Η ατμόσφαιρα θύμιζε το Βερολίνο της δεκαετίας του είκοσι. «Η Μόσχα ήταν η σκηνή όπου μπορούσες να γίνεις μονομιάς πολύ πλού­ σιος, ή πολύ φτωχός. “Performance” ήταν η μαγική λέξη. Οι άνθρωποι δεν φόρεσαν μόνο καινούργια ρούχα, αγκάλιασαν επίσης έναν καινούρ­ γιο τρόπο σκέψης, άρχιζαν να παίζουν επίσης καινούργιους κοινωνικούς και ιστορικούς ρόλους». Στη θύμησή μου δεν ήταν η διαφθορά το θέμα συζήτησης της ημέρας, αλλά το αστραφτερό γυναικείο περιοδικό Cosmopolitan . Λανσαρίστηκε το 1994, γνώρισε αμέσως τεράστια επιτυχία, ως τις πιο απομακρυσμέ­ νες άκρες της χώρας. Ένας από τους πρωτοπόρους ήταν ένας τέως συ­ νάδελφος δημοσιογράφος, ο Ντερκ Σάουερ, κι είχε μείνει κι ο ίδιος άναυδος. Ένα τεύχος του Cosmo , υπολόγιζε, στοίχιζε άνετα ένα μεροκά­ ματο . το ότι τόσοι άνθρωποι μπορούσαν να ξοδέψουν αυτό το ποσό σήμαινε ότι υπήρχαν πολλά αδήλωτα χρήματα κρυμμένα στους Ρώσους. Έμοιαζε όντως να υπάρχει μια κρυφή μεσαία τάξη. Κι όχι μόνο αυτό, γιόρταζαν τους νέους καιρούς και με ένα καινούργιο λαϊφστάιλ. Αυτή η παρατήρηση συμφωνούσε με τα αποτελέσματα μιας μαζικής κοινωνιολογικής έρευνας ανάμεσα σε εβδομήντα πέντε χιλιάδες Ρώσους. Σε γενικές γραμμές οι Ρώσοι αποδείχθηκαν, παρά το χάος, να είναι σε καλύτερη μοίρα απ’ ό,τι τη δεκαετία του ογδόντα. Είχαν ελαφρώς πιο άνετα σπίτια, περισσότερα νοικοκυριά διέθεταν πλυντήριο ρούχων, τηλεοράσεις και ψυγεία, ο αριθμός Ι.Χ. είχε μάλιστα διπλασιαστεί. Παρ’ όλα αυτά ήταν δυστυχισμένοι. Πάνω από τους μισούς ερωτηθέντες θα ήθελαν, αν μπορούσαν, να επιστρέψουν στις εποχές της παλιάς Σοβιε­ τικής Ένωσης, της πριν από την περεστρόικα. Η αιτία της δυσαρέσκειας βρισκόταν, σύμφωνα με τον κοινωνιολό­ γο Λεβ Γκουντκόφ, σε μια άλλη αξιοσημείωτη στατιστική: μεγάλος αριθ­ μός Ρώσων, το ένα έκτο του πληθυσμού, μπόρεσε για πρώτη φορά να