Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999-2021

ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ: ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 1999-2021 70 1995 το «σχέδιο μετοχές-για-δάνεια»: σε αντάλλαγμα για χρηματικά δάνεια οι σημαντικότεροι ολιγάρχες λάμβαναν δικαιώματα εκμετάλλευ­ σης της απέραντης κρατικής ιδιοκτησίας από την κομμουνιστική εποχή. Και επειδή αυτά τα δάνεια ποτέ δεν αποπληρώνονταν, τελικά αυτοί οι μεγιστάνες πλήρωναν πενταροδεκάρες για να πάρουν στα χέρια τους τις προσόδους από αμέτρητες επιχειρήσεις, κοιτάσματα πετρελαίου, ορυχεία, οικοδομικά τετράγωνα και αγροκτήματα. Όλα αυτά γίνονταν μυστικά, συχνά σε κλειστούς πλειστηριασμούς όπου άσχετοι –οι οποίοι θα μπορούσαν να ανεβάσουν τις τιμές– δεν είχαν πρόσβαση. Όταν, παραδείγματος χάρη, το φθινόπωρο του 1995 πλειστηριαζόταν μια σιβηρική εταιρεία παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, οι αρχές της εν λόγω πόλης, Σουργκούτ, επιστράτευσαν για καλό και για κακό οπλισμένους άντρες: κανείς δεν επιτρεπόταν να προσγειωθεί στο τοπικό αεροδρόμιο. Ο ολιγάρχης Μιχαήλ Χοντορκόφσκι πλήρωσε, σε άλλους πλειστηριασμούς, μόλις 310 εκατομμύρια δολάρια για μετο­ χές σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Όταν τα ένωσε όλα αυτά στον γίγα­ ντα Γιούκος, η επιχείρηση είχε αξία περίπου 5 δισεκατομμυρίων. Ο συνάδελφός του Μπαρίς Μπερεζόφσκι αγόρασε τον γίγαντα Σίμπνεφτ –αξίας 3 δισεκατομμυρίων– για 100 εκατομμύρια δολάρια. Το τεράστιο εθνικό ηλεκτρικό δίκτυο ξεπουλήθηκε για μόλις 630 εκατομμύρια. Εκείνα τα χρόνια ο ξεριζωμένος καγκεμπίτης μας έκανε ένα σημαντικό άλμα στην καριέρα του: έγινε το δεξί χέρι του πρώην καθηγητή του, του Ανατόλι Σόμπτσιακ, ο οποίος είχε εκλεγεί δήμαρχος της Αγίας Πετρού­ πολης. Ο Σόμπτσιακ ήταν ένας αυθάδης και λαμπρός νομικός, που αυτοπροβαλλόταν ως φιλελεύθερος και γι’ αυτό δεν μπορούσε να προ­ σλάβει επιφανή μέλη της Κα Γκε Μπε στο επιτελείο του . αφού η Κα Γκε Μπε ανήκε στο παλιό καθεστώς. Είχε όμως ανάγκη την Κα Γκε Μπε. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο άγνωστος και άχρωμος Βλαντίμιρ Πούτιν ήταν μια εξαιρετική επιλογή. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έγινε επικεφαλής της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων. Εκεί ρύθμιζε μεταξύ άλλων τις επενδύσεις στο εξωτερικό, την εγγραφή επιχειρήσεων και τις χρηματοροές από και προς το εξωτερικό. Έτσι απέκτησε ξαφνικά μια θέση με τεράστια δύναμη, κι αυτό σε ένα σημείο όπου συγκεντρώνονταν όλα: η κανονική κρατική εξουσία, οι