Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999-2021

2 | ΕΙΡΗΝΗ 69 στην κομμουνιστική εποχή, συνεπώς μπορούσες να βγάλεις ένα σωρό λεφτά με λαθρεμπόριο, λοβιτούρες και μπαγαποντιές. H «ποταπαγόρευ­ ση» του Γκορμπατσόφ, στα μέσα της δεκαετίας του ογδόντα, ήταν γι’ αυτούς τους vory (κλέφτες) θεόσταλτο δώρο: με το παράνομο αλκοόλ τους δεν απέκτησαν μόνο μια νέα αγορά αλλά και ευρεία αποδοχή: ξαφνικά οι κλέφτες και οι λαθρέμποροι ήταν παντού ευπρόσδεκτοι, οι εύποροι πολίτες επίσης χρησιμοποιούσαν ευχαρίστως τις υπηρεσίες τους. Τώρα έβγαιναν άνετα στο φως, με τους δικούς τους εγκληματικούς κώδικες που είχαν επιζήσει απ’ όλες τις ανακατατάξεις. Στη χαοτική Ρωσία της δεκαετίας του ενενήντα οι γκάνγκστερ βρί­ σκονταν στο στοιχείο τους. Τους έβλεπες παντού, τους μικρούς υπό τη μορφή γυρολόγων και ανταλλακτών συναλλάγματος που τα πρώτα χρό­ νια έβρισκες γύρω από όλα τα ρωσικά ξενοδοχεία –ενίοτε ακόμα και να τριγυρνάνε με ποδήλατο– αλλά που έτσι μάζευαν ένα αρχικό κεφάλαιο σε δολάρια και γερμανικά μάρκα προτού αρχίσει το μεγάλο φαγοπότι. Επειδή το κράτος σχεδόν δεν λειτουργούσε πια, οι επιχειρηματίες τούς προσλάμβαναν για να διασφαλίσουν τις δουλειές τους – και τον εαυτό τους. Η λέξη krysha (στέγη), με την έννοια του προστάτη που ταυτόχρο­ να σε εκβίαζε, έγινε θεσμός. Η χώρα όπου αυτοί οι μαφιόζοι έδιναν τον τόνο παρουσίαζε στο μεταξύ τις πληθυσμιακές στατιστικές μιας εμπόλεμης ζώνης: ο αριθμός γεννήσεων κόπηκε στα δύο, ο αριθμός θανάτων έμοιαζε μ’ αυτόν της Ζιμπάμπουε ή του Αφγανιστάν, μεταξύ 1989 και 1999 το μέσο προσ­ δόκιμο ζωής έπεσε κατά πέντε χρόνια, παρακαλώ, σε πενήντα εννιά χρόνια, το επίπεδο του Μπαγκλαντές. Αιτίες: φυματίωση, aids και κυ­ ρίως η βότκα. Μετά τις ψιλοδουλειές άρχισε το Μεγάλο Πλιάτσικο. Το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ενενήντα ήταν γνωστό στη Ρωσία ως η Εποχή των Εφτά Τραπεζιτών: τα χρόνια όπου η εξουσία δεν βρισκόταν στα χέρια των πολιτικών, ούτε των στρατιωτικών, αλλά ανήκε αποκλειστικά σε εφτά εξωφρενικά πλούσιους ολιγάρχες. Τρία χρόνια μετά την ανάληψη εξουσίας, ο τότε πρόεδρος Μπαρίς Γιέλτσιν δεν ήταν πια σε θέση να πληρώνει τις συντάξεις και τους μισθούς των δημοσιοϋπαλλήλων του. Για να βγει το δημόσιο ταμείο από τη δύσκολη θέση λανσαρίστηκε το