Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999-2021

2 | ΕΙΡΗΝΗ 65 μεγάλη μάχη γι’ αυτή τη νέα ελεύθερη Πολωνία, σχεδόν πέντε στους έξι εργαζόμενους έχασαν τη δουλειά τους. «Παλιά είχαμε αρκετά χρήματα αλλά δεν βρίσκαμε τίποτα ν’ αγοράσουμε» μου είπε μια γυναίκα το 1999, στο τρένο για το Γντανσκ. «Τώρα μπορούμε ν’ αγοράσουμε τα πάντα, αλλά δεν έχουμε πια τα χρήματα. Στο κάτω κάτω της γραφής δεν είμαστε καλύτερα τώρα. Ίσα που μας τρέλαναν». Αλλού τα πράγματα δεν ήταν διαφορετικά, εκείνα τα πρώτα χρόνια: στην Τσεχοσλοβακία και την Ουγγαρία η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά το ένα τρίτο, στη Ρουμανία και την τέως ΛΔΓ κατά το ένα τέταρτο περίπου. Στην Ουγγαρία πουλήθηκε το 80 τοις εκατό των κρατικών επιχειρήσεων –οι παλιοί κομμουνιστές ηγέτες και οι δυτικοευρωπαϊκές επιχειρήσεις έβγαλαν καλά λεφτά–, οι μισθοί έπεσαν κατά το ένα πέμπτο, περίπου το 30 τοις εκατό του πληθυσμού κατέληξε κάτω από το όριο της φτώχειας, «σύμβουλοι» κέρδιζαν εκατομμύρια. Οι νέοι άρχισαν να φεύγουν – ο πληθυσμός μιας ουκρανικής πόλης όπως το Λβιβ μειώθη­ κε σ’ αυτά τα λίγα χρόνια κατά το ένα πέμπτο. Στη ΛΔΓ οι τέως κρατικές επιχειρήσεις –συμπεριλαμβανομένων τεράστιων στεγαστικών συνεταιρισμών και 2,4 εκατομμυρίων εκτα­ ρίων αγροτικής γης– εξυγιάνθηκαν και ιδιωτικοποιήθηκαν από την Treuhandanstalt. Τα έξοδα του εγχειρήματος θα μπορούσαν να καλυ­ φθούν από τα έσοδα της ιδιωτικοποίησης. Στο τέλος της διαδρομής, το 1994, από τα τέσσερα εκατομμύρια θέσεων στην Treuhand είχε μείνει μόνο ενάμισι εκατομμύριο. Αντίθετα με τις προσδοκίες, το εγχείρημα απέφερε μόνο ζημιές: κατά προσέγγιση 270 δισεκατομμύρια γερμανικά μάρκα, 135 δισεκατομμύρια ευρώ. Με όλες αυτές τις ιδιωτικοποιήσεις η Άγρια Ανατολή ήταν, εκείνα τα χρόνια, ταυτόχρονα ένα χρυσωρυχείο για ξύπνιους επιχειρηματίες. Μέ­ σα σε δέκα χρόνια από την πτώση του Τείχους τουλάχιστον η μισή ανατολικοευρωπαϊκή κατασκευαστική βιομηχανία ήταν στα χέρια δυτικών πολυεθνικών εταιρειών. Το 90 τοις εκατό της παραγωγής αυτοκινήτων ήταν στα χέρια της Δύσης. Για καπάτσα αγόρια και κορίτσια εξοικειωμέ­ να με τη γλώσσα της Δύσης υπήρχαν δουλειές με τη σέσουλα. Γι’ αυτά όντως συντελέστηκε το υποσχόμενο οικονομικό θαύμα. Μεταξύ του 1995