Μαρτυρίες - Το αλάτι μιας ζωής

22 Μαρτυρίες: Το αλάτι μιας ζωής με την πραγματική φύση της επιστήμης και την συνει- δητοποίηση ότι αυτά που κάνουν οι «επαγγελματίες» επιστήμονες δεν είναι παρά μια πιο σύνθετη πλευρά αυτού που κάθε άνθρωπος έχει την φυσική τάση να κάνει: να διερευνά, δηλαδή, το άγνωστο. Στα εξήντα περίπου χρόνια της ύπαρξής του το Ευγενίδειο Πλανητάριο έχει να παρουσιάσει ένα μο- ναδικό έργο προς αυτήν την κατεύθυνση, μιας και οι δραστηριότητές του αποσκοπούσαν εξ αρχής στη δι- άχυση των επιστημονικών γνώσεων στο ευρύ κοινό, προσπαθώντας να δώσει απάντηση στο θεμελιώδες ερώτημα της θέσης που κατέχει ο άνθρωπος στο Σύ- μπαν. Μια προσπάθεια, όμως, που ξεκίνησε από πολύ παλιά, στα βάθη των αιώνων. Πρώτος ο Θαλής ο Μι- λήσιος, τον 6 ο π.Χ. αι., έγραψε περί ουρανίων σφαι- ρών, που διέθεταν φιγούρες των αστερισμών και συ- ντεταγμένες, αν και η πρώτη πραγματική καταγραφή των αστερισμών πάνω σε μια ουράνια σφαίρα είναι αυτή που φέρει στους ώμους του ο Άτλαντας Φαρνέ- ζε, ο οποίος ανάγεται στον 3 ο π.Χ. αι. και έχει φτάσει μέχρι εμάς από ένα ρωμαϊκό αντίγραφο του 150 μ.Χ. Παρ’ όλα αυτά η πρώτη, γνωστή γραπτή αναφορά για ένα μηχανικό μοντέλο του Ήλιου, της Σελήνης και των πλανητών περιλαμβάνεται στο έργο De Re Publica του Κικέρωνα, το 60 περίπου π.Χ. Στο έργο αυτό, ο Κι- κέρωνας αναφέρει ότι, όταν ο Μάρκος Κλαύδιος Μάρ- κελλος κατέλαβε τις Συρακούσες το 212 π.Χ., πήρε δύο σφαίρες που είχε κατασκευάσει ο Αρχιμήδης περί το 250 π.Χ., γνωστές ως Σφαίρες του Αρχιμήδη , και τις μετέφερε στον ναό της Αρετής στη Ρώμη. Μία από τις σφαίρες αυτές αναπαριστούσε τις κινήσεις του Ήλιου, της Σελήνης και των πέντε πλανητών που ήταν τότε γνωστοί, ενώ η άλλη τις εκλείψεις του Ήλιου και της Σε- λήνης. Έτσι, οι Σφαίρες τουΑρχιμήδη θεωρούνται πλέον ως το πρώτο μοντέλο που θα μπορούσε να προσομοι- άσει με πλανητάριο. Μετά τον θάνατο του Αρχιμήδη, ο Ποσειδώνιος, που ήταν σύγχρονος του Κικέρωνα και είχε ζήσει για ένα διάστημα στη Ρώμη ως πρέσβης της Ρόδου, φαίνεται ότι είχε μελετήσει τους δύο αυτόμα- τους μηχανισμούς, και κατασκεύασε διάφορους τέ- τοιους τύπους πλανηταρίων, οι οποίοι βασίζονταν στο αρχικό εκείνο σχέδιο του Αρχιμήδη. Το 1901, σε ένα αρχαίο ναυάγιο κοντά στα Αντικύ- θηρα, ανακαλύφθηκαν τα θραύσματα ενός οργάνου, που είχε κατασκευαστεί γύρω στο 87 π.Χ., πιθανότατα από κάποιον μηχανικό της φιλοσοφικής σχολής του Ποσειδώνιου στη Ρόδο. Η συσκευή αυτή, γνωστή σήμερα ως Μηχανισμός των Αντικυθήρων , αποτελού- ΟΆτλαντας Φαρνέζε Σύγχρονη ρέπλικα του Μηχανισμού των Αντικυθήρων νταν από τουλάχιστον 30 τροχούς, πλάκες και δείκτες, και ίσως ήταν ένας μηχανικός αστρολάβος, ο οποίος χρησίμευε για τον υπολογισμό των αστρικών και συ- νοδικών μηνών, καθώς επίσης των κινήσεων και των εκλείψεων του Ήλιου και της Σελήνης. Κατά τον 17 ο αι., όμως, η κατασκευή των πρώτων σφαιρών στο εσωτερικό των οποίων μπορούσε κά- ποιος να περπατήσει και να δει τις ζωγραφικές απει- κονίσεις άστρων και αστερισμών δικαίως θεωρούνται οι πραγματικοί πρόγονοι των σύγχρονων Πλανηταρί- ων. Το 1660 κατασκευάστηκε η Σφαίρα του Γκότορπ , με διάμετρο 4 m και βάρος 3,5 t, στο εσωτερικό της οποίας χωρούσαν έως και 10 άτομα, ενώ τρύπες που φωτίζονταν απέξω έδιναν την εντύπωση των άστρων. Ανάλογα, η Σφαίρα του Λονγκ , που κατασκευάστηκε στα μέσα του 18 ου αι., είχε διάμετρο 6m και στο εσω- τερικό της χωρούσαν καθιστoί 30 άνθρωποι.