Μαρτυρίες - Το αλάτι μιας ζωής

23 Ta Παιδικά χρόνια Πολύ αργότερα, το 1913, κατασκευάστηκαν και άλλες παρόμοιες σφαίρες, όπως η Σφαίρα του Άτ- γουντ , που εγκαταστάθηκε στην Ακαδημία Επιστη- μών του Σικάγο, είχε διάμετρο 5 m και παρουσίαζε 692 άστρα. Ως πρώτη, πάντως, προβολική συσκευή που αναπαριστούσε τις πλανητικές κινήσεις θεωρεί- ται το Orbitoscope , που εφευρέθηκε το 1912 από τον καθηγητή Ε. Χίντερμαν στη Βασιλεία της Ελβετίας. Το όργανο αυτό λειτουργούσε με ελατήρια και είχε δύο πλανήτες που περιφέρονταν γύρω από τον Ήλιο. Ένα μικρό φως πάνω σε έναν από τους πλανήτες πρόβαλ- λε τις σκιές των δύο άλλων αντικειμένων αναπαρι- στώντας με ακρίβεια τις αλλαγές στην ταχύτητα των κινήσεων αυτών. Το 1919, όμως, ο αρχιμηχανικός και μετέπειτα δι- ευθυντής της εταιρείας Carl Zeiss™ Walter Bauersfeld πρότεινε μια επαναστατική ιδέα: αντί για μια περι- στρεφόμενη σφαίρα με ακίνητα άστρα που φωτίζο- νταν εξωτερικά, πρότεινε έναν ακίνητο θόλο, στον οποίο θα προβάλλονταν τα άστρα, οι πλανήτες, ο Ήλιος και η Σελήνη από έναν κινούμενο ηλεκτρομη- χανικό προβολέα. Χρειάστηκαν πέντε χρόνια υπολο- γισμών και δοκιμών, προκειμένου να ευοδωθεί αυτή η ιδέα. Στη διάρκεια της πενταετίας αυτής ο Μπά- ουερσφελντ και ένα μεγάλο επιτελείο επιστημόνων, σχεδιαστών, μηχανικών και τεχνικών μελέτησαν τις αρχές και τους μηχανισμούς που θα χρησιμοποιού- σαν. Επιπλέον οι μηχανικοί της Zeiss™ διαμόρφωσαν ειδικές διαφάνειες με τις θέσεις και τα μεγέθη 4.500 άστρων, ενώ ανακάλυψαν επίσης και διάφορους συν- δυασμούς των ημερήσιων και ετήσιων κινήσεων των πλανητών, του Ήλιου και της Σελήνης, έτσι ώστε τα ουράνια αυτά αντικείμενα να βρίσκονται στις σωστές τους θέσεις σε οποιαδήποτε ημερομηνία. Με άλλα λό- για, έθεσαν τις αρχές που διέπουν τα σύγχρονα προ- βολικά πλανητάρια. Τον Αύγουστο του 1923 ένας θόλος 16 m τοποθε- τήθηκε στη στέγη του εργοστασίου της Zeiss™ στην Ιένα, όπου ο πρώτος πλανηταριακός προβολέας, το Μοντέλο Ι, γνωστότερο και ως το Θαύμα της Ιένα , πα- ρουσιάστηκε για πρώτη φορά ανεπίσημα. Το πρώτο αυτό μοντέλο μεταφέρθηκε στο γερμανικό Μουσείο όπου επανατοποθετήθηκε σ’ έναν θόλο ύψους 10m. Στις 21 Οκτωβρίου 1923, ο καθηγητής Bauersfeld έκανε την πρώτη επίδειξη του προβολέα σε μια επί- σημη συγκέντρωση των μελών του Μουσείου. Η αντίδραση του κοινού ήταν εξ αρχής ενθουσιώδης. Μετά απ’ αυτό το πρώτο ξεκίνημα, ο προβολέας επέ- στρεψε στην Ιένα για μερικές τελικές βελτιώσεις και τέλος εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Μόναχο τον Μάιο του 1925. Ο προβολέας αυτός της Zeiss™ μπορούσε να προ- βάλει μόνο τον νυχτερινό ουρανό του Μονάχου, αλλά το αμέσως επόμενο μοντέλο, το Μοντέλο ΙΙ , είχε τη δυνατότητα να «μεταφέρει» τους θεατές του σ’ ολό- κληρο τον κόσμο. Το Μοντέλο ΙΙ , του προβολέα, έχο- ντας το σχήμα ενός τεράστιου αλτήρα, κυριαρχούσε στο κέντρο της αίθουσας, και όλες οι θέσεις ήταν στραμμένες προς αυτόν, ενώ ο ομιλητής μπορούσε να περιγράψει μόνο όσα φαίνονταν με γυμνό μάτι μια ανέφελη νύχτα στον έναστρο ουρανό. Μερικές πιο εξελιγμένες αίθουσες είχαν και έναν ορίζοντα στην κάτω πλευρά του θόλου προβολής, που σχημάτιζε το περίγραμμα της πόλης, στην οποία βρισκόταν το δε- Ο πρώτος θόλος στη στέγη του εργοστασίου Zeiss στην Ιένα O καθηγητής W. Bauersfeld