48 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΒΑΦΗΣ «σκαπανείς του πολιτισμού».13 Οι Αλεξανδρινοί Έλληνες έμποροι υπεραμύνονταν της οικονομικής τους παρουσίας στην Αίγυπτο αυτοπαρουσιαζόμενοι ως «πεφωτισμένοι σταυροφόροι», παρά το γεγονός ότι η «συμβολή» τους ήταν ριζωμένη σε οικονομικές πρακτικές κατά βάση εκμεταλλευτικές.14 Και το γεωργικό προϊόν που τα καθιστούσε εφικτά όλα αυτά ήταν η σημαντικότερη πρώτη ύλη της Αιγύπτου: το βαμβάκι. Η οικογένεια Καβάφη ήταν μεταξύ των πρώτων που επένδυσαν στο αιγυπτιακό βαμβάκι και το εμπορεύτηκαν· ίδρυσαν τις πρώτες τους επιχειρήσεις μαζί με τις οικογένειες Κασσαβέτη και Νικολόπουλου, με τις οποίες είχαν ανοίξει χονδρεμπορικά καταστήματα ήδη το 1854.15 Το 1860 πλέον, η Αίγυπτος είχε γίνει ο έκτος πιο σημαντικός προμηθευτής βάμβακος και δημητριακών της βρετανικής αγοράς.16 Με το ξέσπασμα του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου και τη διακοπή του εμπορίου βάμβακος στον συνομοσπονδιακό Νότο, η Αγγλία υπέστη μια εμπορική κρίση που απείλησε την οικονομική της σταθερότητα. Οι Έλληνες της Αιγύπτου άδραξαν την ευκαιρία και βρίσκονταν σε καλή θέση ώστε να αναπληρώσουν μέσα σε μερικά χρόνια το κενό στην προμήθεια βάμβακος. Το αποτέλεσμα ήταν η αποθησαύριση τεράστιων περιουσιών, και η οικογένεια Καβάφη ήταν μεταξύ αυτών που ωφελήθηκαν πιο σημαντικά. Κατά παρόμοιο τρόπο, ο Κριμαϊκός Πόλεμος είχε επιφέρει μια προγενέστερη κρίση στο εμπόριο σιτηρών και οι Αιγυπτιώτες χονδρέμποροι αντιστάθμισαν τις διακοπές στις εξαγωγές ρωσικών σιτηρών στη Μεγάλη Βρετανία, με παρόμοια κερδοφόρα αποτελέσματα. Μάλιστα, κάποιοι έχουν υποστηρίξει πως οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας έσωσαν τη Βρετανική Αυτοκρατορία από την καταστροφή κι επίσης επηρέασαν θετικά την έκβαση του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, μιας και οι Συνομόσπονδες Πολιτείες βασίζονταν στους Βρετανούς, ώστε να παρέμβουν υπέρ τους.17 Υπ’ αυτή την έννοια, οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας ήταν οι φιλόδοξοι «κτίσται» του ποιήματος του Κωνσταντίνου, των οποίων το «φρούδον έργον» τελικά θα το κατέστρεφε «η τελειότης του αυτή» με το που θα μεταβάλλονταν οι πολιτικοοικονομικές συνθήκες. Το ποίημα εξετάζει διακριτικά την καιροσκοπική και εντέλει παραπλανητική φύση της προόδου που πάνω της βασίζονταν αυτοί οι «σκαπανείς» του εμπορίου και του πολιτισμού.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=