47 Το οικογενειακό συμβούλιο τον Πειραιά, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, και Αλεξάνδρεια, είναι ο άξονας επί του οποίου θα εξαρτηθεί η οικονομική ζωή της Ελλάδος».8 Αυτός ο περιχαρακωμένος οικονομικός οπορτουνισμός αποκαλύπτει τη θεμελιώδη δυναμική της κάστας των «πρωτοκλασάτων» Αλεξανδρινών Ελλήνων, στην οποία ανήκε ο πατέρας του Κωνσταντίνου. Ο ίδιος ο Κωνσταντίνος δεν εγκατέλειψε ποτέ στ’ αλήθεια αυτόν τον τρόπο σκέψης, όπως επισήμανε ο Μ. Μ. Παπαϊωάννου το 1955: «Ο Καβάφης βγαίνει μέσ’ απ’ την ατμόσφαιρα των Ελληνικών κοινοτήτων της Μέσης Ανατολής, την ώρα που πορεύονται το δρόμο της χρεωκοπίας και της διάλυσής τους».9 Όπως είπε ο Τίμος Μαλάνος, από τους πρώτους κριτικούς του Καβάφη: «Τον ενδιαφέρει πολύ η τάξη που, έστω και ως ξεπεσμένος, ανήκει […] Πολύ συχνά, μάλιστα, το υπενθυμίζει και ο ίδιος στους άλλους, φορώντας στα δάχτυλά του, σαν ασιάτης, παραφορτωμένα παλιά δαχτυλίδια (κειμήλια οικογενειακά) κι αφίνοντας την περιαυτολογία του να μιλά για δέντρα γενεαλογικά, συγγενείς, μεγαλεία και τέτοια. Θέλει, με κάθε τρόπο, να λογαριάζεται από την τάξη των γονιών του».10 Στο τέλος της ζωής του ο Κωνσταντίνος παρέμενε σε πλήρη επίγνωση του παράδοξου που συνιστούσε το γεγονός ότι η προσεκτικά κτισμένη ποιητική του φήμη πήγαζε από τα υποβασταζόμενα ερείπια του εξαφανισμένου πλούτου της οικογένειάς του. Αυτή η ανακολουθία είναι διακριτή στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του Αθανάσιου Πολίτη Ο ελληνισμός και η νεωτέρα Αίγυπτος (1928/1930)11 –ένα δίτομο έργο χιλίων σελίδων σε μεγάλο βαθμό εστιασμένο στα βιομηχανικά και επιχειρηματικά επιτεύγματα των Ελλήνων στην Αίγυπτο–, το οποίο έχει ως υπότιτλο «Η πνευματική και καλλιτεχνική ζωή των Ελλήνων». Περιέχει ένα εκτενές κομμάτι για τον Καβάφη (λέγεται πως ο ποιητής υπαγόρευσε αυτό το τμήμα του βιβλίου στην Ευτυχία Ζελίτα «λέξη προς λέξη», μιας και ο Πολίτης, νεοδιορισμένος γενικός πρόξενος στην Αλεξάνδρεια, δεν γνώριζε αρκετά πράγματα για τον ποιητή ώστε να το γράψει ο ίδιος).12 Δικαιολογώντας και αποκρύπτοντας τη σε μεγάλο βαθμό παρασιτική οικονομική τους σχέση με τον τόπο όπου ζούσαν, οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας επιδίωκαν να αυτοπροσδιορίζονται ως
RkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=