13 εξίσου ανεπαρκείς. Ο ορισμός του Oxford English Dictionary είναι ακριβής αλλά ελλιπής: «Ένα αυταρχικό και εθνικιστικό σύστημα διακυβέρνησης και κοινωνικής οργάνωσης που αναδύθηκε στο τέλος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου το 1918 και απέκτησε μεγάλο ρεύμα στο ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα την Ιταλία και τη Γερμανία· (αργότερα επίσης) μια ακροδεξιά πολιτική ιδεολογία, βασισμένη στις αρχές που διέπουν το σύστημα αυτό». Ένα άλλο πρόβλημα –για τους ιστορικούς, όχι για τον κόσμο– είναι πως ποτέ δεν είδαμε σε τι θα εξελισσόταν ο φασισμός αν δεν τον κατάπιναν κι αυτόν οι φλόγες του παγκόσμιου πολέμου. Ίσως, δεκαετίες αργότερα, ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι να πέθαιναν στο κρεβάτι τους από φυσικά αίτια, σαν τον στρατηγό Φράνκο της Ισπανίας ή τον Αντόνιο Σαλαζάρ της Πορτογαλίας, με τα καθεστώτα τους να έχουν εκφυλιστεί σε πιο ήπιες αυταρχικές δικτατορίες. Ίσως πάλι ο φασισμός να είναι από τη φύση του τόσο ασταθής ώστε θα ξέσκιζε στο τέλος μόνος τις σάρκες του με κάποιον άλλο τρόπο. Ακόμα και επί Χίτλερ και Μουσολίνι, η λέξη κυκλοφορούσε και χρησιμοποιούνταν κατά κόρον. Το 1936, η αντιφασίστρια Αμερικανίδα δημοσιογράφος Ντόροθι Τόμσον παραπονέθηκε ότι η άκρα αριστερά «αποκαλεί […] ηλιθιωδώς “φασίστα” οιονδήποτε διαφωνεί μαζί της». Στο δοκίμιό του Τι είναι ο φασισμός; (1944), ο Τζορτζ Όργουελ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=