12 τουλάχιστον από το 1922, από τότε που ο Μουσολίνι ανακηρύχτηκε πρωθυπουργός της Ιταλίας, και οι διαφωνίες συνεχίζονται ακόμα και σήμερα. Η λέξη χρησιμοποιείται με δύο διαφορετικούς αλλά και σχετικούς μεταξύ τους τρόπους: ο πρώτος περιγράφει ένα ιστορικό κίνημα· και ο δεύτερος απευθύνει μια προειδοποίηση για το τι μπορεί να συμβεί στο μέλλον. Η ιστορική προσέγγιση εκλαμβάνει ως δεδομένο ότι ο φασισμός μπορεί να γίνει κατανοητός μόνο εκ των υστέρων, μόνο αν βασιστούμε περισσότερο σε αυτά που έκαναν τα φασιστικά καθεστώτα και λιγότερο σε αυτά που έλεγαν. Ακόμα κι έτσι όμως, άκρη δεν βγαίνει. Κάθε φασιστικό κόμμα ανά τον πλανήτη συμπεριφέρθηκε με τον δικό του, χαρακτηριστικό τρόπο. Τα δύο γνωστότερα κι επιτυχέστερα φασιστικά κινήματα, στην Ιταλία και τη Γερμανία, είχαν μεταξύ τους εξίσου πολλές ομοιότητες και διαφορές. Όσο για το ακαδημαϊκό έργο επί του φασισμού, έχει κι αυτό αποδειχτεί ανίκανο να καταλήξει σε ομοφωνία. Οι μεγαλύτεροι διανοητές γύρω από το θέμα, από τον Ρόμπερτ Πάξτον και τον Ρότζερ Γκρίφιν έως τον Ζέεβ Στέρνχελ και τον Στάνλεϊ Πέιν, προσπάθησαν επί δεκαετίες να καταλήξουν σε έναν συμπαγή ορισμό, κάθε τους πρόταση, όμως, ήταν είτε πολύ στενή είτε πολύ ευρεία. Άλλοι πάλι έχουν αποπειραθεί να δικαιολογήσουν τις ασυναρτησίες και τις παραλείψεις του φασισμού δημιουργώντας λίστες με χαρακτηριστικά, αλλά κι αυτές έχουν αποδειχτεί
RkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=