11 πόνων και προκαταλήψεων ενός παράφρονα. Ενόσω ο Ιωσήφ Στάλιν πάσχιζε (ανέντιμα) να αποδείξει ότι οι πράξεις του ήταν συμβατές με τις μαρξιστικές λενινιστικές επιταγές, οι ηγέτες του φασισμού ουδέποτε ασχολήθηκαν με την ιδεολογική νομιμοποίησή τους, διότι δεν υπήρχε κάποιο δόγμα που όφειλαν να ακολουθήσουν. Ο φασισμός, επομένως, είναι περισσότερο ενέργεια παρά ιδεολογία. Δεν είναι εγκεφαλικός. Χύνεται από την καρδιά κι εκφράζεται με τις γροθιές. Θεωρητικά, είναι κενός και ευμετάβλητος. Όταν ο όρος πρωτοεμφανίστηκε στην Ιταλία το 1919, ο φασισμός βραχυκύκλωσε τις παραδοσιακές αντιλήψεις για το φάσμα των πολιτικών απόψεων. Συνδύαζε το παλιό με το μοντέρνο, τον μυστικισμό με τη γραφειοκρατία, την αριστερά με τη δεξιά, τον όχλο με τις μηχανές, με τρόπους πρωτόγνωρους κι ενίοτε ανεξήγητους. «Απ’ όπου κι αν τον πιάσουμε τον φασισμό» έγραφε ο Ισπανός φιλόσοφος Χοσέ Ορτέγκα ι Γκασέτ το 1927, «ανακαλύπτουμε πως είναι ταυτόχρονα ένα πράγμα και το αντίθετό του, πως είναι έτσι και παράλληλα όχι έτσι». Ωστόσο, η παραδοξότητα του φασισμού αποδείχτηκε περισσότερο πλεονέκτημα παρά αδυναμία. Εκμεταλλεύεται τις αντιθέσεις του για να μεγιστοποιήσει την απήχησή του και την ελευθερία του να δράσει κατά το δοκούν. Το συμπέρασμα είναι ότι πουθενά δεν υπάρχει ατόφιος, αγνός φασισμός. Ο κόσμος διαφωνεί γύρω από τη φύση του φασισμού
RkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=