10 δογματικό ακτιβιστή, έναν αδιάκριτο ανακατωσούρη, έναν ελεγκτή εισιτηρίων στο λεωφορείο. Επομένως, η λέξη φασισμός διάγει κατά κάποιο τρόπο διττό βίο. Είναι συνάμα σοβαρή και επιπόλαια, υπαρξιακή απειλή και αβαθής. Κι αν προσπαθήσεις να την εξετάσεις πιο προσεκτικά, εξαϋλώνεται σαν καπνός. Οι θεωρητικοί δεν μπορούν καν να συμφωνήσουν τι σήμαινε από το 1922 έως το 1945, πολλώ δε μάλλον τι σημαίνει σήμερα. Οι διαφωνίες γύρω από το ποιος είναι φασίστας ή όχι είναι τόσο διαδεδομένες, ώστε ενέπνευσαν ένα αστείο στη μεγάλη κινηματογραφική επιτυχία Μπάρμπι της Γκρέτα Γκέργουιγκ, που έκανε τζίρο ένα δισεκατομμύριο δολάρια. «Φασίστρια με λέει αυτή;» εξανίσταται κάποια στιγμή η Μπάρμπι. «Μα δεν ελέγχω ούτε τους σιδηρόδρομους ούτε τις ροές του εμπορίου». Η σύγχυση είναι αναπόφευκτη επειδή ο φασισμός δεν διαθέτει μια σαφή ιδεολογική βάση. Οι περισσότερες σημαντικές πολιτικές ιδεολογίες έχουν στέρεα θεωρητικά θεμέλια και βασίζονται στο έργο κάποιου μεγάλου διανοητή. Ο συντηρητισμός έχει τον Έντμουντ Μπερκ, ο φιλελευθερισμός τον Τζον Στιούαρτ Μιλ, ο σοσιαλισμός τον Καρλ Μαρξ. Ο φασισμός, όμως, δεν είναι συνεκτική ιδεολογία. Το Δόγμα του φασισμού του Μουσολίνι ήταν ένα κάπως μακροσκελές εγκυκλοπαιδικό λήμμα, που δημοσιεύτηκε δεκατρία χρόνια μετά τη γέννηση του φασισμού, ενώ Ο αγών μου του Χίτλερ ήταν τα ατελείωτα κατεβατά παρα-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=