Μαυροκορδάτος και Τρικούπης, Βενιζέλος και Καραμανλής: Οι αρχιτέκτονες του πολιτεύματος

234 ΟΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ μή του αιτήματος ήταν η σύγκρουση που είχε ξεσπάσει στη νεοεκλεγμένη Βουλή της 8ης Αυγούστου 1910 για τον χαρακτήρα της ως Συντακτικής ή Αναθεωρητικής Εθνοσυνέλευσης. Θα μπορούσε η Βουλή αυτή, η πρώτη που είχε εκλεγεί μετά το κίνημα του Στρατιωτικού Συνδέσμου, να καταργήσει τη μοναρχία ή έστω να αντι- καταστήσει τη δυναστεία των Γλυξβούργων, που με τον Γεώργιο Α΄ βασίλευε στην Ελλάδα από το 1863, με μια άλλη; Ή, τουναντίον, θα περιοριζόταν στην αναθεώ­ ρηση μόνο «μη θεμελιωδών» διατάξεων του Συντάγ- ματος του 1864, όπως όριζε το άρθρο 107 του τελευ- ταίου; Με απλά λόγια, το ερώτημα ήταν αν θα επικρα- τούσε η ριζοσπαστική ή η μετριοπαθής πτέρυγα των πολιτικών που ανέδειξε το κίνημα στο Γουδί, το οποίο, τους μήνες που μεσολάβησαν από τον Αύγουστο του 1909, είχε χάσει σε μεγάλο βαθμό τον δυναμισμό του. Ο Γεώργιος Βεντήρης, στο βιβλίο του Η Ελλάς του 1910-1920 , διέσωσε την ιστορική στιχομυθία: Τι διετήρησεν η μνήμη των ανθρώπων; Τον διάλογον. Την βοήν του πλήθους και την άρνησιν του ρήτορος. Την κραυγήν. Την προσταγήν: Ο Βενιζέλος : Οι εκλογείς εκλήθησαν προς συγκρότησιν διπλής αναθεωρητικής Βουλής… Ο λαός : Συντακτική θέλουμε, συντακτική… Ο Βενιζέλος : Επαναλαμβάνω: Διπλής αναθεωρητικής Βουλής! Ο λαός : Συντακτική…