Μαυροκορδάτος και Τρικούπης, Βενιζέλος και Καραμανλής: Οι αρχιτέκτονες του πολιτεύματος

ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ 233 Μόλις το Σπέτσαι, σημαιοστόλιστο, πλησίασε την ακτή, μια μυριόστομος ζητωκραυγή υψώθη εκ του πλήθους των λεμβοδρομούντων, οι οποίοι εχαιρέτων ενθουσιωδώς, σείοντες τους πίλους και τα μανδήλια των, ενώ ο κ. Βε- νιζέλος, από της γεφύρας, αντεχαιρέτα, αποκαλυπτόμενος ( Εμπρός, 6.9.1910, Παπαδάκης, 314). Ακολούθησε η θριαμβευτική άνοδος με το τρένο έως την Ομόνοια και από εκεί, με άμαξα, στο Σύνταγμα. Τα πεζοδρόμια ήταν γεμάτα και –πάντοτε σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Εμπρός– κάποιοι, πιο οργανωμέ- νοι, προέτρεπαν τους συγκεντρωμένους να φωνάξουν «Έρχεται! Έρχεται!» και «Συντακτική! Συντακτική!». Στο Μέγα ξενοδοχείον, στη γωνία Σταδίου και Μου- σών –Καραγιώργη Σερβίας σήμερα–, περίμεναν τον Βενιζέλο εκατοντάδες φίλοι του, μεταξύ των οποίων πολλές κυρίες και δεσποινίδες «εις ας ο κ. Βενιζέλος εφάνη πολύ περιποιητικός». Ο τελευταίος απευθύνθη- κε στο πλήθος από εξώστη του πρώτου ορόφου. Σύμ- φωνα με όλες τις περιγραφές, οι συγκεντρωμένοι ήταν δεκάδες χιλιάδες και παρακολούθησαν την ομιλία με κατανυκτική σιγή, την οποία κάθε τόσο διέκοπτε το σύνθημα «Συντακτική! Συντακτική!». Η ομιλία αυτή, ιδρυτική του κόμματος των Φιλελευ- θέρων, έχει βέβαια σχολιασθεί από ιστορικούς και πο- λιτικούς επιστήμονες για έναν κυρίως λόγο: την άρνη- ση του Βενιζέλου να ενδώσει στην αξίωση του πλήθους για «Συντακτική» (Στεφάνου, Κείμενα, Α΄, 174). Αφορ-