Μαυροκορδάτος και Τρικούπης, Βενιζέλος και Καραμανλής: Οι αρχιτέκτονες του πολιτεύματος

132 ΟΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ στην άμυνα της Σεβαστούπολης, στην οποία, σημειω- τέον, είχαν συμμετάσχει και χίλιοι Έλληνες εθελοντές–, είχαν κλονίσει το ηθικό των αγγλογαλλικών στρατευ- μάτων, που διερωτώντο τι ακριβώς γύρευαν σε έναν πόλεμο που διεξαγόταν ανάμεσα σε ξένες δυνάμεις. Εκτός από τα τηλεγραφήματα των ανταποκριτών τους, οι εφημερίδες δημοσίευαν κάθε μέρα τα ονόματα των νεκρών και των τραυματιών, καθώς και επιστολές μαχητών –συνήθως αξιωματικών– προς τους οικείους τους, όπου διεκτραγωδούσαν τις συνθήκες στις οποίες ζούσαν. «Ας είχα τουλάχιστον λίγο φρέσκο κρέας» έγραφε ένας από αυτούς. Και συνέχιζε: Περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο, αυτό δείχνει πόσο θα- νατηφόρα είναι η κόπωση στα χαρακώματα για όσους από μας δεν την έχουμε συνηθίσει. Ο βρετανικός στρατός έχει υποφέρει περισσότερο, αυτές τις λίγες εβδομάδες, από τις αρρώστιες παρά από το ξίφος ( The Times , 3.1.1855). Σε αυτά, ένας συμμαχητής του συμπλήρωνε στο φύλλο των Times της επομένης: Αντιλαμβάνεται πλήρως η Αγγλία ότι ο ευγενής στρατός της Κριμαίας κυριολεκτικά πεινάει; […] ότι αποτέλεσμα των υπουργικών υποσχέσεων και των αποφάσεων του επιτελείου μας είναι οι μεν υγιείς από τους στρατιώτες μας να είναι χωρίς τροφή και ρούχα, οι δε ασθενείς χωρίς ασθενοφόρα και μέσα μεταφοράς; ( The Times, 4.1.1855) Για όλα αυτά δεν έφταιγαν μόνον οι χειρισμοί επί