Αιχμές - Τεύχος #6

ΑΙΧΜΕΣ | 17 ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σ την κηδεία της, στο ύψος της Κουπόλ, τα γκαρσόνια παρατάσσο- νται, δίκην τιμητικού αγήματος, στο πεζοδρόμιο, με τις λευκές πε- τσέτες διπλωμένες στο μπράτσο. Μόνο άντρες βγάζουν επιθανάτι- ους λόγους. «Γυναίκες, της οφείλετε τα πάντα!» φώναξε η Μπαντε- ντέρ, την ώρα του αποχαιρετισμού. Σιμόν ντε Μποβουάρ: το Δεύτερο φύλο της σημάδεψε τον 20ό αιώνα. Η διανοούμενη που ξεστόμισε το περίφημο «Γυναίκα δεν γεννιέσαι, γίνεσαι» έδεσε τη ζωή της με τον Σαρτρ. Εκ πεποιθήσεως προκλητική, σκηνοθέτησε τον εαυτό της. Η θεωρητικός του φεμινισμού μάς δίδαξε όχι μόνο να σκε- φτόμαστε, αλλά και να ενεργούμε. «Η Αγία Σιμόν δεν είναι εύκολος ρόλος» δήλωσε η ίδια το 1981. Την πρώτη έκδοση του Δεύτερου φύλου που έχω στη βιβλιοθήκη μου (πανόδετη, πρωτοκυ- κλοφόρησε το 1959, σε μετάφραση Κυριάκου Σιμόπουλου) την κληρονόμησα από τη μάνα μου. Διάβασα το βιβλίο στην εφηβεία μου. Ακόμη θυμάμαι την επίγευση. Μια νέα όραση του κόσμου μού χαρίστηκε. Τρεις γενιές μετά, φάνταζε εξίσου προκλητικό. Χρειάστηκαν δύο χρόνια (εξαντλητικής) συγγραφής για ένα βιβλίο που θα άλλαζε άρ- δην τον τρόπο που προσλαμβάνουμε και βιώ- νουμε την έννοια του φύλου. Όμως η επιτυχία μετατράπηκε γρήγορα σε σκάνδαλο. Στο Δεύτερο φύλο η Μποβουάρ μί- λησε χωρίς περιστροφές για τη γυναικεία σεξουαλικότητα, τη γυναικεία ομοφυλοφιλία, τη μητρότητα. Κέρδισε φαρμακερή διασημότητα: υβριστι- κές επιστολές, σάτιρες, χαρακτηρισμούς αντί για επιχειρήματα. «Ανικανο- ποίητη, ψυχρή, πριαπική, νυμφομανής, λεσβία, με εκατό εκτρώσεις, όλα αυτά ήμουν εγώ, ακόμα και άγαμη μητέρα». Τον Νοέμβριο του 1951, η Μποβουάρ ζει την εκκωφαντική επιτυχία του Δεύτερου φύλου . Είναι 43 ετών και με τα χρήματα του βιβλίου αποφασίζει μια τρέλα: αγοράζει αυτοκίνητο. «Αποφάσισα να αφιερώσω την αμαρτω- λή καρδιά μου σε κάτι λιγότερο αηδιαστικό από έναν άντρα, πρόσφερα στον εαυτό μου ένα ωραίο μαύρο αυτοκινητάκι» λέει δηκτικά. Εργασιομανής, αποφασισμένη να πετύχει, γυναίκα με στέρεο νου και ατσαλένια θέληση, διανοούμενη όχι του σαλονιού αλλά του δρόμου, επα- ναστάτρια, ανυπότακτη, η Μπoβουάρ έφτιαξε τους κανόνες της ζωής της και σκηνοθέτησε το έργο της. Αρέσει, δεν αρέσει, ποτέ δεν πέρασε απαρα- τήρητη. Ό ταν πρωτοδιάβασα το δοκίμιο της Γουλφ Ένα δικό της δωμάτιο , δεν είχα πατήσει τα τριάντα. Άψητη – κι ας πίστευα πως είχα ζήσει τη ζωή μου. Με σημάδεψε, με τον τρόπο που σημαδεύουν τα βιβλία. Μου άλλαξε την όραση του κόσμου. Ήταν το καλο- καίρι που διάβασα τα άπαντα της Γουλφ. Τις μονογραφίες, τα ημερολόγια. Όμως αυτό, το δοκίμιο μιας πεζογράφου που μιλούσε για τη συγγραφή με έναν τρόπο συναρπαστικό, καθάριζε το μάτι. Η Γουλφ ανα- φέρεται στο μυθιστόρημα ως τρόπο παρατήρησης και ερμηνείας του κό- σμου, στο τι σημαίνει να είσαι γυναίκα δημιουργός, στην έμφυλη ταυτότη- τα, στη συγγραφική ιδιοσυγκρασία, στη ζωή με παιδιά, στη ζωή χωρίς παι- διά. Στην αγωνία της δημιουργίας. Στον κοινω- νικό ιστό που ξέρει πώς να πνίξει ένα ταλέντο σαν το μωρό στον κουβά. Δεν υψώνει γροθιά, μιλάει με απόλυτη επίγνωση – και κρυμμένο χιούμορ. Γιατί η Γουλφ, μασίφ πεζογράφος η ίδια, γράφει το δοκίμιό της σαν μυθιστόρημα. Επι- νοεί μια ηρωίδα, την αδερφή του Σαίξπηρ, και αναρωτιέται τι θα είχε απογίνει τοφλογοβόλο ταλέντο της γυναίκας αυτής τον 16ο αιώνα: θα είχε σίγουρα τρελαθεί, θα είχε αυτοκτονή- σει ή θα είχε τελειώσει τις ημέρες της σε κά- ποιο μοναχικό σπιτάκι έξω απ’ το χωριό, μισή μάγισσα και μισή δαίμονας, προκαλώντας τον φόβο και τον χλευασμό. Θα είχε βασανιστεί και καταξεσκιστεί από τα ίδια της τα αντιφατικά ένστικτα, θα είχε χάσει την υγεία της και τα λογικά της. Πιστεύω ότι το συγκεκριμένο βιβλίο της Γουλφ δεν αφορά μόνο τους συγγραφείς ή μόνο τις γυναίκες. Είναι ένα βιβλίο που αφορά τα κάθε εί- δους στοπ, το χαμηλό ταβάνι που θέτουν οι άλλοι (κοινωνία, οικογένεια, κοινωνική τάξη, γεωγραφική μοίρα) στους ανθρώπους που έχουν ορμή και δυνατότητες ναδημιουργήσουν κάτι. ΗΒιρτζίνιαΓουλφκαλεί όλουςαυτούς πουβιώνουν τον αποκλεισμό ναπαραμείνουν ο εαυτός τους. ΗκυρίαΓουλφ λέει σκληρές αλήθειες. Ίσως τελικά αυτή είναι η γοητεία –και η παραμυθία– της λογοτεχνίας. Εδώ οι λέξεις γίνονται πράξεις. Όταν είναι αρκετά δυνα- τές, μπορούν να αλλάξουν – τουλάχιστον αυτούς που τις διαβάζουν. ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΣΟΦΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Γυναίκα δεν γεννιέσαι, γίνεσαι. Για να γράψει μια γυναίκα, πρέπει να έχει λεφτά κι ένα δικό της δωμάτιο. Σιμόν ντε Μποβουάρ, Το δεύτερο φύλο , μετάφραση: Τζένη Κωνσταντίνου, 2009 Βιρτζίνια Γουλφ, Ένα δικό της δωμάτιο , μετάφραση: Βάσια Τζανακάρη, 2019