Αιχμές - Τεύχος #5

Μ ετά τα Ελαφρά ελληνικά τραγούδια και τη δεκαετία του ’50, ο Αλέξης Πανσέληνος συνεχίζει το οδοιπορικό του στον χρόνο με τομυθιστόρημα Λάδι σεκαμβά , με τομεγαλύτερομέρος τηςαφή- γησης να ξετυλίγεται σε ένα αρχετυπικό νησιωτικό τοπίο το κα- λοκαίρι του ’66, λίγουςμήνεςπριναπότηνΑπριλιανήδικτατορία. Ο πρωταγωνιστής του, ένας νεαρός ζωγράφος, ζει τους τελευταίους ξέ- γνοιαστους μήνες του, με όνειρα και προσδοκίες που μοιραία θα ματαιω- θούν από την επελαύνουσα πραγματικότητα, μιας και θα αφεθεί να παρα- συρθεί από το ορμητικό ρεύμα της Ιστορίας, χωρίς να παραλείπεται ωστό- σο και ο παράγοντας της ατομικής του ευθύνης. Κι αν στα Ελαφρά ελληνικά τραγούδια , τα απόνερα του Εμφυλίου δεί- χνουν να απομακρύνονται και οι πληγές να επουλώνονται, στο νέο μυθι- στόρημα του Αλέξη Πανσέληνου παρακολουθούμε την έλευση μιας κατα- δικαστικής συλλογικής συνθήκης που συρρίκνωσε τις προοπτικές μιας ολόκληρης γενιάς. Παρακολουθούμε την πρόκληση ενός τραύματος εν τη γενέσει του, με την περιγραφή της πρότερης υγιούς συνθήκης να προσδί- δει ακόμα πιο αδρές πινελιές στη σκοτεινή περίοδο που θα ακολουθήσει. Λίγες ημέρες μετά την κυκλοφορία του νέου μυθιστορήματός του, συνα- ντήσαμε τον βραβευμένο συγγραφέα και έναν από τους σημαντικότερους της γενιάς του και συζητήσαμε για την επταετία που καυτηρίασε σαν πυ- ρωμένο σίδερο κάθε δημιουργική ορμή, καθώς και για εκείνους που πρό- δωσαν τα όνειρά τους περνώντας από την επαναστατική νεότητα στον κομφορμισμό. Τοποθετείτε την ιστορία σας σε δύο εκ διαμέτρου αντίθεταπερι­ βάλλοντα. Το παραδοσιακό νη­ σιωτικό τοπίο και μάλιστα στην καρδιά του καλοκαιριού χάνε­ ται ανεπιστρεπτί με τημετάβα­ ση του ήρωά σας στην Αθήνα, παραμονέςτηςδικτατορίας.Πού αποσκοπεί αυτή η εμφατική με­ τάβαση-επιστροφή; Συμβολίζει τοπέρασμααπό τοφως στο σκοτάδι. Το 1966 ήταν η τελευ- ταία ξέγνοιαστη χρονιά για τους ανθρώπους της δικής μου γενιάς. Έτσι και ο ήρωάς μου καθώς αφη- γείται την ιστορία του επιστρέφει στο καλοκαίρι εκείνο στη διάρκεια του οποίου φούντωσε το όνειρό του για μια ζωή αφιερωμένη στην τέχνη και ο έρωτας τον πολιόρκη- σε από όλες τις πλευρές – για να πέ- σει αμέσως μετά στη σκληρή πραγ- ματικότηταπουπεριμένει τον τόπο, τον ίδιο και την οικογένειά του. Η μετάβαση εδώ λειτουργεί σε μεγά- λο βαθμό συμβολικά, καθώς ήδη με το τέλος των διακοπών του ο ορίζοντας έχει αρχίσει να σκοτει- νιάζει απρόσμενα και δραματικά ακόμα και στο ερωτικό πεδίο. Αντίστοιχα ο εικοσάχρονος πρω­ ταγωνιστήςαναπτύσσειμιαερω­ τική-σαρκική σχέση με τη συνο­ μήλική του Ειρήνη ενώ την αφή­ γησηδιατρέχειπαράλληλαηπλα­ τωνική σχέση του με ένα κορίτσι σεπρώιμηεφηβικήηλικία. Αυτή η σχέση με τη μικρότερη αδερφή της Ειρήνης διαγράφει το μέλλον του καθώς υπογραμμίζει το τέλος της αθωότητας, ένα τέλος για το οποίο έχει και ο ίδιος ευθύνη, όπως φαίνεται στη συ- νέχεια της ιστορίας, με την αντιμετώπισή του στη διαχείριση της πο- ρείας του ως ζωγράφου, ως καλλιτέχνη. Η γενιά του Πολυτε­ χνείου ταυτίζεται είτε με την επαναστατική νεότητα είτε με τη γενιά της Με­ ταπολίτευσης με ό,τι κομφορμι­ στικόσυνεπάγεταιαυτήηπερίο­ δος. Εσείς ωστόσο χωρίς να επε­ κταθείτε ιδιαίτερα στη Χούντα των συνταγματαρχών, θέτετε μέσα από την εξέλιξη της ζωής του πρωταγωνιστή σας μια επι­ πλέονδιάσταση.Προβάλλετετην επταετία ως το ανάχωμα στην εξέλιξη της γενιάς που εκείνη την περίοδο ενηλικιωνόταν. Θέ­ λετε να μας πείτε δυο λόγια γι’ αυτή τηδιάσταση; Αυτό ακριβώς που επισημαίνετε, δηλαδή το πέρασμα από την επα- ναστατική νεότητα στον κομφορ- μισμό και τη συνθηκολόγηση με τις δυσκολίες της πραγματικότητας εί­ ναι η ιστορία πολλών ανθρώπων της γενιάς μας. Η επταετία '67-'73 ήταν το πυρωμένο σίδερο που καυ- τηρίασε τη δημιουργική ορμή πολ- λών νέων της εποχής, που αναγκά- στηκαν να βιώσουν οπισθοδρόμη- σησε όλατα επίπεδα, και στοπνευ- ματικό. Ο ήρωάς μου όταν έρχεται η Μεταπολίτευση είναι πια σχεδόν τριάντα ετών και στο διάστημα αυτόό,τι θαμπορούσε να έχει κάνει και ό,τι θα μπορούσε να έχει γίνει έχει γυρίσει ανάποδα. Η γενιά του ’60 ενηλικιώνεται σε μια πνευματική και καλλιτε­ χνική άνοιξη και ρίχνεται ξαφ­ νικά στο απόλυτο σκοτάδι της Χούντας τωνσυνταγματαρχών. Σε ένα μεγαλύτερο κάδρο, εθνι­ κόκαισυλλογικό,πόσομαςστοί­ χισε τελικά αυτή η επταετία πνευματικά και πολι­ τιστικά ως προς την εξέλιξή μας; Μήπως η τραγωδία της Κύπρου επισκίασε αυτή τη διάσταση; Η επταετία ήταν μια πραγματική καταστρο- φή για τον τόπο. Η τρα- γωδία της Κύπρου, που της έδωσε κατά κάποιον τρόπο τέλος, έστησε παράλληλα το σκηνικό για τις κα- τοπινές περιπέτειες τόσο των Κυ- πρίων όσο και των Ελλαδιτών. Ως κατακλείδα και κατάρρευση της Χούντας η καταστροφή της Κύ- πρου έδρασε σχεδόν απελευθερω- τικά για εμάς εδώ. Ήταν κάτι ανά- λογο με την Απελευθέρωση της Ελλάδας από την Κατοχή που όμως οδήγησε στον Εμφύλιο. Η εισβολή της Τουρκίας έγινε ηαρχή τωνπρο- βλημάτων τα οποία στις μέρες μας έχουν φτάσει στη νέα όξυνση που βιώνουμε και στις απειλές που μας τριγυρίζουν. Πού διαφέρει η Ελλάδα του ’60 συγκριτικάμε τη σημερινή επο­ χή και αντίστοιχα η νέα γενιά τότε και σήμερα; Τι παραμένει αναλλοίωτο στη συλλογική συ­ μπεριφορά και ταυτότητά μας; Έχουμε δυστυχώς και σήμερα μια γενιά –ή και πάνωαπό μία– που μα- ταιώθηκαν τα όνειρά της από τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης και την επέλαση της παγκόσμιας πανδημίας που εκδηλώθηκε αμέ- σως κατόπι, καθώς και τη νέα πα- γκόσμια οικονομική κρίση που ήδη έχει αρχίσει μετά την πανδημία και με τονπόλεμοστηνΟυκρανία. Έχου­ με νέους που δεν βρίσκουν δου- λειά, έχουμε ανθρώπους που εκπα- τρίζονται για να κυνηγήσουν την τύχη τους στο εξωτερικό, έχουμε πρόσφυγες και αστέγους, έχουμε φτωχοποίηση του γενικού πληθυ- σμού διεθνώς και πρόσφατα επί- σης ζούμε μια νέα άνοδο του φασι- σμού μέσα στην ίδια την Ευρώπη, που δεν μοιάζει να έχει διδαχτεί κάτι από το τόσο πρόσφατο πα- ρελθόν της ιστορίας της. Τα πράγ- ματα κάνουν κύκλους και πολλά κακά επαναλαμβάνονται καθηλώ- νοντας τονάνθρωποκαι στερώντας του την ελπίδα για το αύριο.  ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΜΟΥ