Αιχμές - Τεύχος #6

Τ α «νέα» επαγγέλματαπροώθησης τουβιβλίου είναι δουλειάμε πολλά πόδια στην οποία χρειάζεται να διαθέτεις κοινωνική αντίληψη, να αντιλαμβάνεσαι μεταξύ άλλων τις τάσεις (θεμα­ τολογία/εικονογράφηση/σχεδιασμός) και την πολιτισμική ατμόσφαιραώστε ναμετατραπεί ηηθικήαξία, που έχουν κατά γενική ομολογία η ανάγνωση και το βιβλίο, σε συνήθεια και βιβλιοφι­ λία και να διαμορφωθεί ένα αναγνωστικό κοινό σε βάθος χρόνου. Στα παιδικά βιβλία, η υποστήριξή τους ακολουθεί τη συνήθη πρα­ κτική των υπόλοιπων βιβλίων προς προβολή (διαφήμιση, παρουσιά­ σεις). Επιπλέον, προστίθενται δραστηριότητες (εκπαιδευτικές και φιλαναγνωστικές) είτε ενσωματωμένες στο τέλος του βιβλίου είτε δοσμένεςψηφιακά, ενώμε τησυμμετοχήτωνσυγγραφέωνήκαι εμψυ­ χωτώνσχεδιάζονταικαιπραγματοποιούνταιδιαδραστικέςεκδηλώσεις που είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε εάν τελικά διαμορφώνουν συστηματικούς αναγνώστες. Τα τελευταία χρόνια, οι στήλες κριτικής παιδικών βιβλίων στα έντυπα είναι σχεδόν ανύπαρκτες, με αποτέλεσμα η θεσμική κριτική να έχει περάσει στα εξειδικευμένα ηλεκτρονικά περιοδικά. Η άτυπη βασίζεται στουςbloggers, στους influencers και στοTikΤok (#BookTok) που προσθέτουν στο «από στόμασε στόμα» επηρεάζoντας επίσης τις κοινότητες των βιβλιόφιλων. Bloggers, influencers και TikΤok είναι η ανερχόμενη, δυναμική και ανεξέλεγκτα δημοκρατική μέθοδος επικοινωνίας αναγνωστών και βιβλίων, η οποία διαμορφώνει αναγνωστικό γούστο, ισότιμο με κάθε άλλο, μας αρέσει δεν μας αρέσει. Δεν είναι τυχαίο ότι εκδότες προβάλλουν στους καταλόγους τους «βιβλίαTikΤok», κυρίως πρόσφατες κυκλοφορίες. Σταπαιδικά, βρήκα επιτυχημένες σειρές, π.χ. τονΚλουζ και fantasy. Στα ενηλίκων δεν είδα ποίηση, μελέτες, δοκίμια και απαιτητική λογοτεχνία. Κυριαρχούν τα βιβλία passatempo (ρομαντικά μυθιστορήματα, αστυνομικά). Η θεσμική κριτική υποφέρει από εκλεκτικισμό που αφήνει εκτός την ανάλαφρη πεζογραφία (ενήλικη ή παιδική). Bloggers, influencers και TikΤok δημιουργούν μόδα και αναγνώστες. Το θέμα είναι πώς θα ξεκολλήσουμε από τη μόδαώστε το ενδιαφέρον να μετακυληθεί μέσα από τα δικά τους κανάλια προς άλλα είδη. Κριτική δεν σημαίνει παρουσίαση του περιεχομένου και του «μ’ αρέσει», αλλάναδιερευνάς πολλάκαι διάφορα ζητήματα: εξέλιξη των ειδών, των συγγραφέων και της εικονογράφησης, τάσεις, θεματολο­ γίες, θέση των έργων στην αναγνωστικήαγορά τησυγκεκριμένη χρο­ νική στιγμή ή και στην ιστορία της λογοτεχνίας. Οι επαγγελματίες αναγνώστες (κριτικοί, υπεύθυνοι σειρών κ.ά.) έχουν τις αγάπες τους και παραμερίζουν το ιδιωτικό «μ’ αρέσει» όταν δημοσιοποιού­ νται. Ειδικά στην κριτική, το δημοκρατικό κριτήριο του «μ’ αρέσει»δεν έχει θέση, είναι επι­ σφαλές, ισχύει όμως για όλους τους άλλους εμπλεκόμενους στη διακίνηση των βιβλίων. Η θεσμική κριτική υποφέρει από εκλεκτικισμό που αφήνει εκτός την ανάλαφρη πεζογραφία (ενήλικη ή παιδική). Δεν γίνεται influencer, επειδή απευθύνεται στον σκληρό πυρήνα των συνειδητο­ ποιημένων αναγνωστών και ασχολείται συνήθως με τα πάρα πολύ καλά βιβλία. Την κριτική πρέπει να απασχολούν και τα «ελαφρά» βιβλία, γιατί έχουν εκείνοτο«κάτι»πουσυνεπαίρνει τουςαναγνώστες. Αν πίσω από τις γραμμές κρύβονται παρωχημένες ιδεολογίες ή ανοί­ γονται στο καινούργιο, είναι στην ευχέρεια του κριτικού να αναδείξει τα συν τους (χωρίς χαϊδολόγημα) και τα πλην στέλνοντάς τα στην ανακύκλωση. ΤΗΣ ΜΑΡΙΖΑΣ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ* * Συγγραφέας, κριτικός βιβλίων γιαπαιδιά 28 | ΠΑΙΔΙΚΌ ΒΙΒΛΊΟ − ΚΡΙΤΙΚΉ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑ ΚΡΙΤΙΚΉ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑ ΠΑΙΔΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΙΑ ΕΠΟΧΉ ΚΡΊΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΚΑΤΑΤΆΞΕΩΝ