Αιχμές - Τεύχος #6

ΑΙΧΜΕΣ | 19 ΤΟΥ ΔΗΜΉΤΡΗ ΣΤΕΦΑΝΆΚΗ Ο Thomas Mann (1875-1955) είναι ασφαλώς ένας επιφανής εκπρόσωπος της γερμανικής λο- γοτεχνίας του 20ού αιώνα. Στέκεται δίπλα στον Ρόμπερτ Μούζιλ, στον Μπροχ, στον Ροτ και στον Κάφκα, μόνο που ο νομπελίστας συγγρα- φέας υπήρξε σαφώς πιο εξωστρεφής. Η ηχηρή παρουσία του στον κόσμο της λογοτεχνίας του απέφερε σχετικά νωρίς το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1929. Η νουβέλα του Θάνατος στη Βενετία έχει για το έργο του τη σημασία που είχε ο Θά- νατος του Ιβάν Ιλίτς για το έργο του Τολστόι. Πρόκειται για μια αριστουργηματική σύνθεση στην οποία οι αγωνίες του καλλιτέχνη, το ερω- τικό ιδεώδες και το αναπόδραστο του θανάτου λειτουργούν ως επαναλαμβανόμενα μοτίβα μιας μουσικής σύνθεσης. Ο Φον Άσενμπαχ, ως κεντρικό πρόσωπο, υιοθετεί την ίδια ακριβώς στάση με τον Χανς Κάστορπ στο Μαγικό βουνό . Μένει καθηλωμένος σε μια Βενετία που ψυχορ- ραγεί στον εφιάλτη της επιδημίας. Γοητεύεται από το πλατωνικό του πάθος για τον έφηβο Τά- τζιο αδιαφορώντας αν πρόκειται για μια ηδονι- κή εμμονή που θα διαλυθεί αργά ή γρήγορα στην ομίχλη της λιμνοθάλασσας. Η Ανθρώπινημοίρα είναιτομυθιστόρημαπουολο- κληρώνει τον αφηγηματικό ασιατικό κύκλο του Μαλρό και αξίζει κανείς να το διαβάσει όχι μόνο για την αναμφισβήτητη λογοτεχνική τουαξία. Το βιβλίοαυτόγράφτηκεσεμιαεποχήπολιτικήςκρί- σηςτόσογιατηνΕυρώπηόσοκαιγιατηνΆπωΑνα- τολή. Ο Μαλρό (1901-1976) είναι ένας ανήσυχος φιλοσοφικόςνουςκαιμιαασίγαστημυθιστορημα­ τικήφωνή. Με τομυθιστόρημά του αυτό θέλει να διασώσει τη μνήμη χαρακτήρων που θα χαθούν στονΚαιάδατου χρόνου. Οι ήρωές του, εγκλωβι- σμένοι σε ένα μηδενιστικό περιβάλλον, επιζη- τούν να καταστρέψουν ταπάνταστο όνομα της επανάστασης. Ο Τσεν, αυτός ο εμμονικός Ρα- σκόλνικοφ, πλαισιώνεται από τον μυθομανή Κλαπίκ, τον ονειροπόλο, τον ερωτιδέα Φεράλ, τον ταπεινωμένο Χέμελριχ. Η Ανθρώπινη μοίρα αποτελεί μια εκτεταμένη αλληγορία. Στις σελί- δες της αντικατοπτρίζεται μια Ευρώπη στο χεί- λος της καταστροφής. Το μυθιστόρημα αρχίζει με ένανφόνο και ολοκληρώνεται με μια εκτέλε- ση που προαναγγέλλει εμμέσως πλην σαφώς έναν παγκόσμιο πόλεμο, τη στιγμή που κανείς δεν φανταζόταν την έλευσή του. Μείζον γαλλικό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα, υπερβαίνοντας σε σημασία έργα όπως η Εξαδέλ- φη Μπέττη του Μπαλζάκ ή η Μαντάμ Μποβαρύ του Φλομπέρ. Μια ιστορία πολιτικά και κοινωνικά τόσο σύνθετη δεν θαμπορούσε παρά να είναι συ- ναρπαστική, ειδικά όταν σε αυτήν πρωταγωνι- στούν φιγούρες όπως ο Φαμπρίτσιο ντελ Ντόγκο και η δούκισσα Σανσεβερίνα. Σύμφωνα με τον Σταντάλ (1783-1842), το Μοναστήρι της Πάρμας γράφτηκε τον χειμώνα του 1830, την εποχή που αρχίζει να γιγαντώνεται ο γαλλικός ρεαλισμός. Είναι μια πραγματική επανάσταση, και ας μην μνημονεύεται ως τέτοια. Οαναγνώστης αισθάνε- ται την αφηγηματική δροσιά που αποπνέει μια ιστορία όπου πρωταγωνιστούν η νιότη, τα όνειρα και οι αντιφάσεις της, αλλά και η ορμή και η γεν- ναιότητά της, το πάθος και ο ερωτικός παροξυ- σμός της. Θα νιώσει το λαβυρινθώδες σώμα της πολιτικής, με παρούσες τηΜεγάλη Ιστορία και τις πολιτικές ζυμώσεις, το κοινωνικό πρωτόκολλο αλλά και τις λεπτές αποχρώσεις του ανθρώπινου μικρόκοσμου. Είναι οθρίαμβος τουρεαλισμούκαι του μυθιστορήματος, που στον Σταντάλ βρίσκει έναν από τους πιο ικανούς εκπροσώπους του. Ένααπότασπουδαιότεραέργατηςπαγκόσμιας λογοτεχνίας, η Ανθρώπινη δουλεία του Άγγλου συγγραφέα Somerset Maugham (1874-1965), συγκινεί τον σύγχρονο αναγνώστη γιατί τα θέ- ματά του παραμένουν επίκαιρα. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα μαθητείας (Bildungsroman), στο οποίο περιγράφεται με ενάργεια η πορεία του ήρωα προς την ενηλικίωση, καθώς αποδί- δεται, με ακρίβεια και ευαισθησία, ηψυχολογι- κή και ηθική ανάπτυξή του από την παιδική του ηλικίαέως τησυναισθηματικήτουολοκλήρωση και ωριμότητα. Όπως και στο έργο του Γκαίτε Τα χρόνια της μαθητείας του Γουλιέλμου Μάι- στερ , έτσι και στην Ανθρώπινη δουλεία ο άπει- ρος πρωταγωνιστής βγαίνει στον κόσμο, στο άγνωστο, για να γνωρίσει τη ζωή και να απο- κτήσει σοφία. Ομύθος επικεντρώνεται στιςπεριπέτειες του Φίλιπ, τουορφανού νεαρούάντραμε αναπηρία στο αριστερό πόδι, ο οποίος διψάει για γνώση, επιθυμεί νααγαπήσει και νααγαπηθεί, ναδώσει απαντήσειςσταυπαρξιακάτουπροβλήματα, να κατανοήσει τη λειτουργία της τέχνης. Αφού θα εγκαταλείψει το χωριό και το περιορισμένο οι- κογενειακό περιβάλλον, θα μεταβεί πρώτα στο Λονδίνο και έπειτα στο Παρίσι αλλά και στη Χαϊδελβέργη, γιαναασχοληθεί με τηζωγραφική που τον συνεπαίρνει. Επιστρέφει στο Λονδίνο όταν συνειδητοποιεί ότι χάνει τον χρόνο του με αυτήντηνενασχόλησήτουκαι επιλέγει νασπου- δάσει ιατρική. Η γνωριμία του με μια λαϊκή κο- πέλα που τον εκμεταλλεύεται θα τον οδηγήσει στα όριά του, θα κινδυνέψει να καταστραφεί, αλλά εντέλει οι εσωτερικές άμυνες αποκαθι- στούν το διαταραγμένο σύμπαν του. Οι λεπτο- μερείς περιγραφές των εξωτερικών και εσωτε- ρικών τοπίων αποκαλύπτουν τον αντιφατικό αλλάκαι ουσιαστικόσυναισθηματικόκόσμοτου ήρωα, που καταφέρνει τελικά να ανακαλύψει στα απλά την ευτυχία. Εξαιρετική η μετάφραση καθώς και το επί­ μετρο. Ανθρώπινη δουλεία τουWilliamSomerset Maugham Μετάφραση-επίμετρο: Νίκος A. Μάντης, 2021 Θάνατος στηΒενετία του ThomasMann Μετάφραση: Βασίλης Τσαλής, 2017 Ηανθρώπινημοίρα του ΑντρέΜαλρό Μετάφραση: ΡίταΚολαΐτη, 2019 Τομοναστήρι της Πάρμας του Σταντάλ Μετάφραση: Δημήτρης Στεφανάκης, 2017