Αιχμές - Τεύχος #6

14 | ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΑΣΙΚΟΙ Σ Ύ Γ Χ Ρ Ο Ν Ο Ι Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ί Σ Μ Η ξεχωριστή περίπτωση του Julian Barnes Α ν υπάρχει μιαφράση ικανή να συνοψίσει τοείδοςτουσυγγραφέαπουείναιοJulian Barnes, ή καλύτερα το είδος τουσυγγρα- φέα που έχει γίνει, στην ωριμότητά του, θαήταν ηαυτοβιογραφική του ομολογία «Έχω ζήσει μέσα στα βιβλία, για τα βιβλία και με τα βιβλία», ελαφρά παραλλαγμένη, διόλου αυ- θαίρεταπιστεύω, ως «Γράφωμέσααπόταβιβλία, με τα βιβλία». Τα τελευταία μυθιστορήματά του, Ο αχός της εποχής, Άνδρας με κόκκινο μανδύα, ΕλίζαμπεθΦιντς είναι ταμυθοπλαστικάεγχειρή- ματα ενός ερευνητή, που καταδύεται σε μιαν εποχήκαι στοήθος της, αξιοποιώνταςμαρτυρίες, ντοκουμέντα, αρχειακό υλικό, άλλα βιβλία, όχι για να γράψει υπό οιαδήποτε έννοια ιστορικά μυθιστορήματα, αλλά για να οδηγήσει το παρόν και τοπαρελθόν σε μιασχέση ισότιμης επικοινω- νίας, δημιουργώντας ανάμεσά τους έναν δεσμό ισχυρού αντικατοπτρισμού. Ανέκαθεν, βέβαια, ο Julian Barnes ήταν βυθι- σμένος στην ιστορία, πάντοτε προκαλώντας την ακαδημαϊκή της εγκυρότητα, όπως στην Ιστορία του κόσμου σε 10 ½ κεφάλαια , αναδει- κνύοντας τις πολύπλευρες εκδοχές και υποκει- μενικέςαλήθειεςπουτησυνθέτουν.Εκδοχέςκαι αλήθειες που κάνουν την επίσκεψή μας στο παρελθόν να μοιάζει με την είσοδό μας σε μια αίθουσα γεμάτη αντηχήσεις όπου το αυτί μας πιάνειψιθύρους, θραύσματαομιλιών, κραυγές, αλλά κανένας λόγος ήφωνή δεν επικρατεί, κα- νένας λόγοςήφωνήδεν έχει τηναπόλυτηεξου- σία. Αναμειγνύοντας σκόπιμα φανταστικό και ιστορικόυλικό,καταρρίπτειτιςβεβαιότητεςτης ιστορικής γνώσης και επαναπροσδιορίζει την ιστορία ως μυθοπλασία. «Η ιστορία είναι αυτό πουσίγουραπαράγεταιστοσημείοόπουοιατέ- λειεςτηςμνήμηςσυναντούντιςανεπάρκειεςτης τεκμηρίωσης,γράφειστομυθιστόρημάτου Ένα κάποιο τέλος . Και στην Ελίζαμπεθ Φιντς : «Γιατί να θεωρούμε ότι η συλλογική μας μνήμη –την οποία ονομάζουμε ιστορία– είναι λιγότερο εσφαλμένη και παραπλανητική από την προ- σωπική μας μνήμη; Γιατί η μνήμη είναι το άλλο θέμα που κατατρύχει τον Μπαρνς. H αστάθεια της μνήμης και ως εκ τούτου η αδυναμία κατα- νόησης του εαυτού, η αποτυχία όλων μας στο πεδίο της αυτογνωσίας, αλλά και η καταδικα- σμένηaprioriπροσπάθειαναδιεισδύσουμεστη ζωήενόςάλλου, είτεπρόκειται γιακάποιονπου έχουμεγνωρίσει και αγαπήσει, είτεγιακάποιον που έζησε αιώνες πριν από εμάς. Η βιογραφία είναι δύσκολο είδος, διαπιστώνει ο αφηγητής στην ΕλίζαμπεθΦιντς : «Μερικέςφορές αναρω- τιέμαι πώς καταφέρνουν οι βιογράφοι να συν- θέσουν μια ζωή, μια ζωντανή ζωή, μια λαμπερή ζωή, μια συνεκτική ζωή με υλικό όλα αυτά τα τυχαία, αντιφατικά και ελλιπή στοιχεία». Και ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΊΝΑΣ ΣΧΙΝΆ* Καταρρίπτει τις βεβαιότητες της ιστορικής γνώσης και επαναπροσδιορίζει την ιστορία ως μυθοπλασία. στον Άνδρα με κόκκινο μανδύα , μια προσπάθεια ανασύνθεσηςτηςπροσωπικότηταςτουγυναικο- λόγουτηςΜπελΕπόκΣ.Ζ.Πότσι,τοπορτρέτοτου οποίουζωγράφισεοΣάρτζεντ:«Ηβιογραφίαείναι μια συλλογή από κενά ενωμένα μ’ ένα νήμα». Όταν, λοιπόν, μια ζωήφτάνει στο τέλος της, τι μένει από τα «αντιφατικά και ελλιπή στοιχεία» που τη συγκροτούσαν; Η αγάπη, το μεγαλύτερο όραμα που μπορεί να ξεπεράσει τους κινδύνους τηςιστορίας,νασώσειτονκόσμοαπότησκληρό- τητάτης, μαςλέει οBarnes. Κι αςεκδηλώνεταιως ταλαιπωρία, οδύνη, παραπλάνηση, παρενόχλη- ση,επίκριση,δέσμευση,καταπίεση,καταστροφή, όπωςπ.χ. στομυθιστόρημάτου Ημοναδική ιστο- ρία . «Ό,τι από εμάς θα επιβιώσει είναι η αγάπη», όπως μας βεβαιώνει ο Φίλιπ Λάρκιν στο ποίημά του «An Arundel Tomb», ποίημα ξεχωριστά προ- σφιλές και στον Julian Barnes. *Μεταφράστρια, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας