Αιχμές - Τεύχος #5

ΑΓΑΘΟΚΛΉΣ ΑΖΈΛΗΣ Στιςμυλόπετρες του χρόνου Σ υχνά τίθεται σε συγγρα- φείς ένα ερώτημα που αφορά όλα τα είδη της τέχνης: επιλέγει κανείς τα θέματά του ακολου- θώντας μια εσωτερική φωνή, επο- μένως η συγγραφή αποτελεί έκ- φρασή της, ή γράφει προγραμματι- κά, στοχεύοντας να αναδείξει συ- γκεκριμένα ζητήματα, επομένως η συγγραφή είναι στρατευμένη; Όπως κάθε μεγάλο ερώτημα που τίθεται διαζευκτικά, έτσι και το πα- ραπάνω, ενώ αναζητά απάντηση που καλείται να φωτίσει μια θεμε- λιώδη πτυχή της καλλιτεχνικής δη- μιουργίας, ουσιαστικά επενεργεί περιοριστικά, καθώς μανιχαϊστικά επιτρέπει δύο μόνο, απόλυτες εναλλακτικές απαντήσεις. Όμως χωράει τοφαινόμενο της τέχνης σε διλημματικές προσεγγίσεις; Θεωρώ ή προσωπικά με εκφρά- ζει η άποψη του Σεφέρη, ότι ένα λο- γοτεχνικό κείμενο είναι η συνάντη- ση ενός «τι», ενός περιεχομένου το οποίο αναζητά έκφραση, κι ενός «πώς», το οποίο έρχεται να επενδύ- σει εκφραστικά το «τι». Στο βιβλίο μου αυτό το «τι» δεν ορίστηκε προ- γραμματικάαλλάαποτελεί συνδυα­ σμό ενός υπαρξιακού προβληματι- σμού για το πώς διαμορφώνεται και σε τι συνίσταται η ταυτότητα ενός παραδοσιακούπολιτισμού και πώς ο χρόνος μεταλλάσσει σταδια- κά αυτή την ταυτότητα εγχέοντάς της νέοπεριεχόμενο και καταλήγο- ντας σε νέα μορφή. Συγκεκριμένα έχοντας γεννηθεί σε μια κλειστή, ορεινή, βλαχόφω- νη κατά κύριο λόγο, κοινότητα της Ηπείρου και βιώνοντας μια ταχεία πορεία μετανάστευσης και αστικο- ποίησης συνειδητοποίησα ότι υπήρ- ξα αρχικά ασυνείδητα και στο πέ- ρασμα των δεκαετιών συνειδητά προνομιακός μάρτυρας ιστορικών τομών. Το «προνομιακός» αναφέ- ρεται στο ότι έχοντας σπουδάσει ιστορία, με απασχολούσε ως διαρ- ΚΏΣΤΑΣ ΑΚΡΊΒΟΣ Ανδρωμάχη Ο Τρωικός Πόλεμος είναι το ωραιότερο παρα- μύθι που μας έρχεται από τα βάθη των χρό- νων. Όσα προηγήθη- καν, όσα ακολούθησαν, αλλά προ- πάντων εκείνα που διαδραματί- στηκαν στη διάρκεια του δεκάχρο- νου πολέμου μεγάλωσαν με την αφήγησή τους γενιές και γενιές σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, καθώς έπλαθαν με τη φαντασία τους, που πήγαζε από τα δύο μεγά- λα ποιήματα του Ομήρου, την Ιλιά- δα και την Οδύσσεια , τις μάχες, τα ηρωικά κατορθώματα, τα οικτρά συμβάντα και τα πολεμικά επεισό- δια που έλαβαν χώρα γύρω, μέσα και έξω από τα τείχη της Τροίας. Όλα αυτά βέβαια δεν θα γίνονταν αν απουσίαζαν οι πρωταγωνιστές αυτής της τόσο σημαντικής όσο και πρωτόφαντης για εκείνη την εποχή εκστρατείας. Και οι Έλληνες και οι Τρώες έχουν να επιδείξουν μια μεγάλη σειρά από τέτοιους ήρωες-πρωταγωνιστές: Έκτορας, Αχιλλέας, Αγαμέμνονας, Πάρις, Πρίαμος, Διομήδης, Οδυσσέας, Πο- λυδάμαντας, Αίας, Έλενος, Πάτρο- κλος, Γλαύκος, Σαρπηδόνας, Μενέ- λαος… Όμως, υπάρχουν και οι γυ- ναίκες οι οποίες βίωσαν, άλλες πε- ρισσότερο και άλλες λιγότερο, την οδύνη της αιματοχυσίας. Κάποιες απ’ αυτές, Τρωάδες και Ελληνίδες, χάνοντας στο πεδίο των μαχών παιδιά, συζύγους, γονείς, φίλους και συγγενείς, ενώ πολλές άλλες δοκιμάζοντας πάνωστο κορμί τους το λεπίδι του ξίφους, την ντροπή της ατίμωσης ή τον αβάσταχτοπό­ νο της αιχμαλωσίας. Πριν από λίγα χρόνια μια μαθή- τρια της δεύτερης τάξης του γυ- μνασίου με ρώτησε, όταν πια είχα- με ολοκληρώσει τηδιδασκαλία της Ιλιάδας και κάναμε την ανασκόπη- σή της, όχι ποιος είναι ο αγαπημέ- νος μουήρωας των ομηρικών επών ούτε ποιον θεωρώ εγώ τον πιο ση- μαντικό, αλλά ποιος κατά τη γνώ- μη μου, είτε από το στρατόπεδο των Αχαιών είτε από την πολιορ­ κημένη Τροία, είναι για μένα ο πιο δυστυχισμένος, εκείνος που ο πό- λεμος του επιφύλαξε τη χειρότερη μοίρα. Δίχως δεύτερη σκέψη απά- ντησα: η γυναίκα του αρχηγού των Τρώων. Της χάρισαν το όνομα Ανδρομά- χη σαν ευχή για να πολεμάει όπως και οι άνδρες. Ή για να έχει το σθέ- νος να μάχεται τους άνδρες όταν αυτοί την επιβουλεύονται. Στη ζωή της χρειάστηκε να κάνει πράξη και τα δύο. Με την αδιάκοπη και συνε- χή παρουσία ανδρών στο πλευρό της κύλησε όλη η ζωή της. Από το φονικό χέρι του Αχιλλέα θα χάσει όχι μόνο τον πατέρα και τους εφτά αδερφούς της, αλλά και τον σύζυ- γό της, τον Έκτορα. Θα δει τον μι- κρό της γιο Αστυάνακτα να τον πε- τάνε δολοφονικά χέρια πάνω από τα τείχη. Όταν κυριευτεί η Τροία, την Ανδρομάχη θα την πάρει αιχ- μάλωτη στη Φθία ο γιος του Αχιλ- λέα, ο Νεοπτόλεμος∙ θα βιαστεί απ’ αυτόν και στη συνέχεια θα βρε- θεί στην αβάσταχτη θέση να τον παντρευτεί. Απ’ αυτόν τον εξ ανά- γκης γάμο θα γεννηθούν τρία παι- διά, αγόρια όλα. Όταν καιρό μετά ο Νεοπτόλεμος σκοτώνεται και αυτή αναγκάζεται να αλλάξει τόπο εξο- ρίας, παντρεύεται τον Έλενο – άλλο ένα αγόρι εδώ. Άντρες λοι- πόν, αρσενικοί όλοι όσοι κυκλώ- νουν τη ζωή της μέχρι τα βαθιά γε- ράματα, όταν πια βρίσκεται πάνω στα τείχη της Περγάμου και ανα- πολεί ξανά και ξανά ταπερασμένα. Πιο πειστικός τρόπος για να ασπα- στούμε την αλήθεια των δεινών της δεν είναι άλλος από τη δική της φωνή, τον δικό της μονόλογο για όσα ανήκουστα και τραγικά σημά- δεψαν τον βίο της. Τον βίο αυτής, μιας βασίλισσας και μητέρας πολ- λών παιδιών, που όμως, για ναμπο- ρέσει να τα αγαπήσει, έπρεπε πρώτα κάποιααπ’ αυτά να ταμισή- σει με όλη της την ψυχή. κές ερώτημα πώς επέρχεται η αλ- λαγή στους ανθρώπινους πολιτι- σμούς, ενώ συνάμα είχα εκπαιδευ- τεί επιστημονικά στη μελέτη της αλλαγής· από την άλλη όμως ήμουν και αντικείμενο της παρα- τήρησης, καθώς η γενιά μου υπέ- στη την ταχύτερη και ριζικότερη μεταβολή. Ο ίδιος λοιπόν αισθάνθηκαως μια γέφυραμετάβασηςαπόέναναρχαϊ- κό, λιτό, σε μεγάλο βαθμό αυτάρκη πολιτισμό του ορεινού όγκου προς έναν σύγχρονο, αστικό, εξωστρεφή πολιτισμό αυξανόμενης ευμάρειας, μετάβαση η οποία εκφράστηκε και με την αλλαγή της κύριας γλωσσι- κής έκφρασης από τη βλαχική στην ελληνική. Βιώνοντας και παρατη- ρώντας αυτήν τη μετάβαση, αι- σθάνθηκα την ανάγκη μέσω της συγγραφής να δώσω φωνή σε αν- θρώπους οι οποίοι χάθηκαν και πή- ραν μαζί τους στον χαμό νοοτρο­ πίες, ψυχοσυνθέσεις, τρόπους σκέ- ψης και γλωσσικής έκφρασης, προ- βλήματα και προσπάθειες επίλυσής τους, των οποίων η γνώση και η επί- γνωση που προκύπτουν από αυτές, μολονότι παρωχημένες, μπορούν να βοηθήσουν τον σύγχρονο άν- θρωπο στις αναζητήσεις και τον αυ- τοπροσδιορισμό του. Η καταγραφή του παρελθόντος δεν αποτελεί τό­ σο αυταξία όσο προσφέρει στο πα- ρόν και στο μέλλον ένα μέτρο σύ- γκρισης και κατανόησης του εαυτού μας και των άλλων. Η επιθυμία να δοθεί φωνή σε μια κοινωνία που χάθηκε καθόρισε και τη μορφή της συγγραφής. Ένας κό- σμος λιτός, χαρακτηριζόμενος πε- ρισσότερο από σιωπές παρά από φωνές, δεν θαμπορούσε να εκφρα- στεί με τον λόγο της αναλυτικής πεζογραφίας, ούτε όμως να εξομο- λογηθεί αρκετά με την ποιητική τέ- χνη. Έτσι απέμεινε ως λειτουργική λύση η μορφή των ιστοριών μπον- σάι. Οιμυλόπετρεςτουχρόνου έσπα­ σαν τη μεγάλη αφήγηση του εκά- στοτε παρόντος σε θραύσματααπο­ τύπωσής της, σε ενδεικτικές μικρο- γραφίες της ίδιας της ζωής.  | 7