Αιχμές - Τεύχος #5

ARTHUR LARRUE Η διαγώνιος Αλιέχιν ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ: ΚΆΛΛΙΑ ΤΑΒΟΥΛΆΡΗ Όταν η Ιστορία και η τρέλα διαπλέκονται είναι ώρα για ματ. Ένα μυθιστόρημα που αφηγείται τα τελευταία εφτά χρόνια της ζωής του πρωταθλητή του σκακιού Αλεξάντρ Αλιέχιν και μας παρασύρει στη δίνη της ιστορίας, μέσα από μια ζωή γεμάτη πάθη και ανατροπές. Αλλά είχαμε υποσχεθεί να μιλήσουμε για σκάκι χωρίς να παίξουμε σκάκι, κι έτσι θα έπρεπε να αφηγηθούμε –για να πούμε ποιος ήταν ο Αλιέχιν εκτός παιχνιδιού, για να μπορούμε να ελπίζουμε ότι αυτή η συρρικνωμένη όλο ένταση και νεύρο φιγούρα, ύστερα από αυτή την αφήγηση, θα ρίξει τη σκιά της σ’ αυτές τις σελίδες και θα μετατρέψει το βιβλίο αυτό σ’ ένα πορτρέτο που θα μπορέ- σει ναφανερώσει όχι μόνο την ορατή πλευρά του, αλλά κυρίως να αποκα- λύψει την αθέατη πλευρά του, αυτό το εκρηκτικόφορτίο που είναι έγκλει- στο στη σκακιέρα– μια μονομαχία άλλης τάξης, που έγινε κοντά στο Κάρλσμπαντ, σε μια κοσμική συγκέντρωση στον κήπο κάποιου Μαικήνα, ένα ηλιόλουστο απόγευμα του Ιουλίου. Για τρία τέταρτα της ώρας, χωρίς να έχει μιλήσει σε κανέναν, ο Αλιέχιν εξερευνούσε τη βιβλιοθήκη του οικοδεσπότη του, που ήταν γεμάτη παλιά και εξαιρετικά σκακιστικά βιβλία. Αποφάσισε να πάει προς τα εκεί όπου είχε στηθεί ένας μπουφές στο γρασίδι του κήπου. Κατευθύνθηκε με βήμα αποφασιστικό προς την εκθαμβωτική γκόμενα που είχε παντρευτεί ο Κα- παμπλάνκα, η οποία είχε τόσο ξανθά μαλλιά, που ήταν σαν να του καίει ο ήλιος τα μάτια, μα τον τραβούσε κιόλας, όπως το φως της λάμπας τα έντομα. Ίσως είχε ακούσει την Όλγα Καπαμπλάνκα να σκάει στα γέλια όση ώρα εξερευνούσε τη βιβλιοθήκη, ίσως του είχαν χαλάσει τη συγκέ- ντρωση. ΗΌλγα γελούσε πολύ. Προχώρησε σπρώχνοντας για να την πλη- σιάσει. Δεν έβλεπε παρά μόνο εκείνη, δεν στόχευε παρά μόνο εκείνη, δεν ασχολιόταν με τους υπόλοιπους, που, ωστόσο, δυο φορές, λίγο έλειψε να τους αναποδογυρίσει το ποτήρι της μπίρας. Χωρίς ο Αλιέχιν να το συνει- δητοποιεί πλήρως, από τον λαιμό του έβγαινε αυτό το ελαφρύ γρύλισμα που στους μπαμπουίνους εκφράζει τον οίστρο. « « » JULIAN BARNES Ελίζαμπεθ Φιντς ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ: ΚΑΤΕΡΊΝΑ ΣΧΙΝΆ Η Ελίζαμπεθ Φιντς ήταν δασκάλα – πάντα αυστηρή, πάντα καλόκαρδη. Καθώς ένας πρώην φοιτητής της διατρέχει τις σημειώσεις της θυμάται ότι το πάθος της για τη λογική αντηχεί μέσα στα χρόνια και οι ιδέες της μας δείχνουν πώς να κατανοήσουμε τη ζωή μας σήμερα. «Θα έχετε προσέξει ότι ο τίτλος αυτού του μαθή- ματος είναι “Κουλτούρα και πολιτισμός”. Μην πα- νικοβάλλεστε. Δεν θα σας βομβαρδίσω με κυκλικά διαγράμματα. Δεν θα επιχειρήσω να σας μπουκώσω με γεγονότα, όπως μια χήνα με καλαμπόκι· κάτι τέτοιο θα οδηγούσε απλώς σε διογκωμένο συκώτι, πράγμα κακό για την υγεία. Την επόμενη εβδομάδα θα σας δώσω έναν κατάλογο κειμένων και βιβλίων προς ανάγνωση – εντελώς προαιρετική· δεν θα χάσετε βαθ- μούς αν τηναγνοήσετε ούτε θατους κερδίσετεμεαδιάκοπημελέτη. Θασας διδάξω ως τους ενήλικες που αναμφίβολα είστε. Η καλύτερη μέθοδος εκ- παίδευσης, όπως πολύ καλά γνώριζαν οι Έλληνες, είναι η συνεργατική. Αλλά δεν είμαι Σωκράτης ούτε εσείς μια τάξη με Πλάτωνες – επιτρέψτε μου τον αδόκιμο πληθυντικό. Παρ’ όλ’ αυτά, θα κάνουμε διάλογο. Ταυτόχρονα, μιας και δεν είστε πλέον μαθητές δημοτικού, δεν θαμοιράζωγλυκανάλατες ενθαρρύνσεις και μειλίχιες επιδοκιμασίες. Για κάποιους από σας ο τρόπος διδασκαλίας μου πιθανόν να μην είναι ο καλύτερος, με την έννοια του πιο ταιριαστού στην ιδιοσυγκρασία και στη νοοτροπία σας. Το αναφέρω αυτό εκ των προτέρων εν είδει προειδοποίησης προς αυτούς για τους οποίους πιθανόν να ισχύει. Φυσικά ελπίζω να βρείτε το μάθημα ενδιαφέρον, και δη διασκεδαστικό. Αυστηρό και διασκεδαστικό, για την ακρίβεια. Οι έννοιες δεν είναι ασύμβατες. Σε ανταπόδοση, θα περιμένω επιμέλεια και σοβαρό- τητα από την πλευρά σας. Δουλειά στο πόδι, προχειρότητες και αυτοσχεδι- ασμοί δεν χωρούν εδώ. Ονομάζομαι Ελίζαμπεθ Φιντς. Σας ευχαριστώ». Και ξαναχαμογέλασε. Κανένας από μας δεν είχε κρατήσει σημειώσεις. Της ανταποδίδαμε το βλέμμα, κάποιοι με δέος, μερικοί με απορία στα όρια του εκνευρισμού, άλλοι ήδη μισοερωτευμένοι. Δεν μπορώ να θυμηθώ τι μας δίδαξε σ’ εκείνο το πρώτο μάθημα. Ήξερα όμως, κάπως θολά και ακαθόριστα, ότι για πρώτη φορά στη ζωή μου βρι- σκόμουν επιτέλους στο σωστό μέρος. » ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΆ ΒΙΒΛΊΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΛΕΊΠΟΥΝ ΑΠΌ ΚΑΜΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ