Αιχμές - Τεύχος #5

τέχνης. Όσα παρουσιάζονται στον χώρο του μουσείου, είναι μια συ- ναρμογή προσωπικών αναζητή­ σεων και ανησυχιών από μια ομά- δα ζωγράφων που τον βλέπει ως θεμέλιο και πρόταση που συνιστά διάβαση « όξω από τα στενά σύνο- ρα της εποχής και της πατρίδας». Η έκθεση αναπτύσσεται σε δύο σκέλη:στοπρώτο,οεπισκέπτηςεντο­ πίζει τον άξονα αναφορών του Φώ­ τη Κόντογλου, ενώ στον δεύτερο την επιρροή που άσκησε σε μετα- γενέστερους δημιουργούς. Συνολι- κά, είκοσι τέσσερις ζώντες ζωγρά- φοι εκπροσωπούν όλες τις γενιές, με τον γηραιότερο να έχει γεννηθεί το 1936 και τον νεότερο το 1987. Μιλάμε για ζωγραφική που απηχεί ποικίλες τάσεις και ρεύματα, από γνωστούς αγιογράφους έως καλλι- τέχνες που καθιερώθηκαν μέσα από την street art. Κι αυτό, νομίζω, είναι από ταπιοσημαντικάστοιχεία της έκθεσης. Μια φουρνιά νέων δη- μιουργών που είναι περίπου στην ίδια γενιά και μοιράζονται κοινά χα- ρακτηριστικά, όπως οι Νίκος Μό- σχος (1979), Φώτης Βάρθης (1983) και ο Φίκος (1987), προχωρούν με τόλμη τον δρόμο που άνοιξε ο Κό- ντογλου, με επινοήσεις προσωπι- κού χαρακτήρα, με διατυπώσεις της σύγχρονης εικαστικής σκηνής, ακόμη και με pop χαρακτηριστικά. Το έργο του Αϊβαλιώτη αρθρώνε- ται ως γέφυρα ανάμεσα στον νεότε- ρο ελληνισμό και στον προγονικό του κόσμο. Ξεριζωμένος από την Καταστροφή,οδιάπυροςΜικρασιά­ τηςπροσπάθησεναεπανασυστήσει μια Ελλάδα που δεν περιορίζεται στα στενά όρια των Ελλαδιτών. Συ- νέλαβε το ζήτημα της συνέχισης του ελληνισμού στην ενότητά του και μας το έδειξε περίφημα στο Παλαιό Δημαρχείο των Αθηνών (πλατεία Κοτζιά). Παράλληλα όμως εξέφρα- σε «το προσφυγικό αίτημα της εν- σάρκωσης στην ελληνική κοινωνία» βλέποντας, πρώτος αυτός, τους πρόσ­ φυγες ως μάρτυρες. Στην έκθεση μπορεί να διαφανεί ότι στο πρόσω- πο του Αϊβαλιώτη αναγνωρίζουμε, όχι μόνοτονκαλλιτέχνηπουαποτύ- πωσετοαίσθηματηςοδύνηςκαι του κατατρεγμού των προσφύγων της Ιωνίας, αλλά έναν δημιουργό που άφησε μια συμπαγή –αισθητικά και ιδεολογικά– αποτίμηση του Βυζα- ντίου στη νεοελληνική ζωή με ισχυ- ρό αποτύπωμα. Όταν ξανάβγαλε τον Πέδρο Κα- ζάς το ’44, ο Κόντογλου πρόσθεσε έναν επίλογο, όπου αφού επικυρώ- νει τις θέσεις της νιότης του, συνεχί- ζει: «Πολλοί, μόλο που λένε πως ωφεληθήκανεαπόμένα, με ταέργα τους δείχνουνε ότι τα πήρανε όλα στ’ αλαφριά, αφού δε νοιώσανε μέ­ σα στο γράψιμό μου κάποιο πράγ­ μα, που ’ναι το τιμιώτατον». Η ιστο- ρία θα δείξει το βάρος του καθενός. Τοβέβαιοείναι ότι ο ίδιοςμετοέργο του έγινε άξονας, που ακτίνες του είναι οι δημιουργοί και που η στε- φάνη-επίδρασή του εξακολουθεί και σήμερα να γυρίζει στον αιθέρα της απόλυτης ελευθερίας ∙ έξω ακόμα και από τη βούλησή του.  ΦΏΤΗΣ ΚΌΝΤΟΓΛΟΥ, ΣΤΡΑΤΉΣ ΔΟΎΚΑΣ , ΝΩΠΟΓΡΑΦΊΑ 1923 ΕΙΚΑΣΤΙΚΌ ΥΛΙΚΌ ΑΠΌ ΤΗΝ ΈΚΘΕΣΗ ΟΦώτης Κόντογλου στις εκδόσεις Μεταίχμιο Το2022,μετηνευκαιρίατηςεπετείουτων100χρόνωναπότονοριστικόξεριζωμό του ελληνισμού της Μικράς Ασίας, ήρθε η ώρα να συστήσουμε ξανά τον Φώτη Κόντογλου στο αναγνωστικό κοινό. Στόχος μας να τον μάθουν και να τον διαβά- σουν ξανά, και να τον γνωρίσουν πέρααπό ζωγράφο και ως συγγραφέα. Ας προ- χωρήσουμε λοιπόν σε μια επαναπροσέγγιση της εικαστικής και λογοτεχνικής δημιουργίας του και, ιδιαίτερα, σε ανάδειξη των καλλιτεχνικών, ιδεολογικών και αισθητικών αναζητήσεών του κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920. Επειδή ο ίδιος, εκτός των άλλων, είχε και το μεράκι της τυπογραφίας, φρό- ντιζε προσωπικά την έκδοση των βιβλίων του και τα στόλιζε με σχέδιά του, τα βιβλία του αποφασίσαμε να εκδοθούν αναστατικά, όπως δηλαδή τα είχε εκ- δώσει ο ίδιος στην πρώτη έκδοσή τους, και να στολίσουν κάθε βιβλιοθήκη. Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, στα εκδοτικά σημειώματα που συνοδεύουν κάθε βιβλίο, μας εξηγεί την εκδοτική ιστορία του καθενός, που κάθε άλλο παρά απλή ήταν. Και τονίζει πως «τον Κόντογλου συνοδεύει η φήμη χωρίς ουσιαστι- κή γνώση του έργου του. Δεν διαθέτουμε καν τα κατάλληλα εργαλεία μελέτης, δηλαδή ένα αξιόπιστο χρονολόγιο της ζωής του, μια πλήρη εργογραφία και βι- βλιογραφία. Νομίζω ότι είναι πια η ώρα να μελετηθεί ως συγγραφέας, αφού παραμερίσουμε όλους τους χαρακτηρισμούς που τον περιόρισαν. Τον ονόμα- σαν “ομεγάλος υπερασπιστής της πίστης”, “το λιοντάρι της παράδοσης”. Ας τα αφήσουμε αυτά στην άκρη και ας τον αντιμετωπίσουμε ως συγγραφέα ενταγ- μένο στη γενιά του και σε συσχετισμό με ό,τι συνέβαινε στην Ευρώπη την ίδια περίοδο. Τότε θα βρεθούμε μπροστά σε πολύ ενδιαφέρουσες εκπλήξεις». ΦΏΤΗΣ ΚΌΝΤΟΓΛΟΥ | 11