Αιχμές - Τεύχος #4

ΑNNIE ERNAUX Τα χρόνια ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ: ΡΊΤΑ ΚΟΛΑΐΤΗ Ίσως το σημαντικότερο βιβλίο της Annie Ernaux – μια «συλλογική αυτοβιογραφία» που καταγράφει το πέρασμα του χρόνου, εκεί που συναντιέται το autofiction με την κοινωνιολογία. Από τη μητέρα της, θυμάται τα μάτια, τα χέρια, τη σιλουέτα, μα όχι τη φωνή, παρά μόνο συγκε- χυμένα, ακαθόριστα. Η πραγματική φωνή έχει χαθεί, κανένα ίχνος της δεν έχει απομείνει. Συχνά όμως της έρχονται στα χείλη, αυθόρμητα, φράσεις που χρησιμοποιούσε η μητέρα της σε ανάλογες περιστάσεις, εκφράσεις που δεν θυμόταν να έχει χρησιμοποιήσει αυτή η ίδια ποτέ πριν, «ο καιρός σούρνεται», «γλιστρίδα έφαγες», «αγάλι αγάλι γίνεται η αγουρίδα μέλι» κ.λπ. Ήταν λες και η μητέ- ρα της μιλούσε με το δικό της στόμα και μαζί της μια ολόκληρη γενεαλο- γική σειρά. Άλλοτε ξεπηδούσαν φράσεις που έλεγε η μητέρα της όταν έπαθε αλτσχάιμερ και των οποίων η απρέπεια αποκάλυπτε τον εκφυλι- σμό του εγκεφάλου της: «φέρε μου παλιοεφημερίδες να σκουπίσω τον πισινό μου». Μεμιάς, το σώμα και η παρουσία της μητέρας της επέστρε- φαν σε αυτήν. Σε αντίθεση με τις πρώτες φράσεις, χιλιοειπωμένες, οι τε- λευταίες είναι μοναδικές, παντοτινό προνόμιο ενός και μόνο πλάσματος στον κόσμο, της μητέρας της. Τον σύζυγό της δεν τον σκέφτεται σχεδόν ποτέ, μολονότι φέρει μέσα της το αποτύπωμα της κοινής τους ζωής και των προτιμήσεων που της μεταλαμπάδευσε, ο Μπαχ και η εκκλησιαστική μουσική, ο χυμός πορτο- καλιού στο πρόγευμα κ.λπ. Όταν τη διαπερνούν εικόνες αυτής της ζωής ‒όπως εκείνη στο Ανσί, στα είκοσι πέντε της, όταν έψαχνε πυρετωδώς στα μαγαζιά της παλιάς συνοικίας να βρει καλούδια για το ρεβεγιόν των πρώτων τους Χριστουγέννων με το παιδί‒, αναρωτιέται: «Θα ’θελα να εί- μαι εκεί τώρα;». Θέλει πολύ να πει όχι, μα ξέρει ότι το ερώτημα δεν έχει νόημα, ότι κανένα ερώτημα σχετικό με το παρελθόν δεν έχει νόημα. « « » JEAN GENET To ημερολόγιο ενός κλέφτη ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ: ΡΊΤΑ ΚΟΛΑΐΤΗ Το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Μαύρου Πρίγκιπα των Γραμμάτων της Γαλλίας, Jean Genet. Ηφορεσιά του κατάδικου είναι ριγωτή, ροδόχρω- μη σαν το τριαντάφυλλο και λευκή. Μολονότι η καρδιά μου με πρόσταξε να επιλέξω το σύμπαν μες στο οποίο αρέσκομαι να ζω, εγώ το επέλεξα, κι έχω τουλάχιστον τη δύναμη ν’ ανακαλύπτω σ’ αυτό τα αμέτρητα νοήματα που επιζητώ: υπάρχει λοιπόν μια στενή σχέση ανάμεσα στα λουλούδια και στους έγκλειστους στα κάτεργα. Η ευθραυστότητα, η αβρότητα των πρώτων είναι ακριβώς της ίδιας φύσης με την κτηνώδη ασυγκινησία των δεύτερων. Κι αν έπρεπε ν’ αναπαραστήσω έναν κατάδικο –ή έναν εγκλη- ματία–, θα τον στόλιζα με τόσα λουλούδια, που ο ίδιος θα χανόταν κάτω απ’ αυτά και θα γινόταν ένα άλλο, πελώριο, ολόφρεσκο λουλούδι. Προς ό,τι ονομάζουμε Κακό ο έρωτας μ’ έσπρωξε, κι έτσι ακολούθησα μια περι- πέτεια που με οδήγησε στη φυλακή. Μολονότι δεν είναι πάντα ωραίοι, οι άντρες που είναι ταμένοι στο Κακό έχουν τις αρετές του αρσενικού. Αυτό- βουλα, ή εξαιτίας εκείνου που επέλεξε γι’ αυτούς το τυχαίο, βυθίζονται με διαύγεια και αγόγγυστα σ’ ένα στοιχείο αποδοκιμαστικό, ατιμωτικό, όμοιο μ’ αυτό που ο έρωτας, όταν είναι βαθύς, καταβαραθρώνει τους ανθρώ- πους. Το ερωτικό παιχνίδι φανερώνει έναν κόσμο ακατονόμαστο που τον ζωντανεύει η νυχτερινή γλώσσα των εραστών. Μια τέτοια γλώσσα δεν γράφεται. Την ψιθυρίζεις τη νύχτα στ’ αυτί, με φωνή βραχνή. Και το ξημέ- ρωμα την ξεχνάς. Αποκηρύσσοντας τις αρετές του δικού σας κόσμου, οι εγκληματίες δέχονται απεγνωσμένα να οργανώσουν αυτοί οι ίδιοι ένα απαγορευμένο σύμπαν. Δέχονται να ζήσουν σ’ αυτό. Εκεί ο αέρας είναι δυ- σώδης: εκείνοι μπορούν και τον εισπνέουν. Αλλά –οι εγκληματίες βρίσκο- νται πολύ μακριά από σας–, όπως στον έρωτα, απομακρύνονται κι απομα- κρύνουν κι εμένα απ’ τον κόσμο και τους νόμους του. Ο δικός τους μυρίζει ιδρώτα, σπέρμα και αίμα. Κοντολογίς, τούτος ο κόσμος προσφέρει στη δι- ψασμένη μου ψυχή και στο κορμί μου την αφοσίωση. Κι επειδή ακριβώς πληροί όλες αυτές τις προϋποθέσεις του ερωτισμού, αφέθηκα κι εγώ ολό- ψυχα στο Κακό. » ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΆ ΒΙΒΛΊΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΛΕΊΠΟΥΝ ΑΠΌ ΚΑΜΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ