Σοφία Ηλία-Λυμπέρη Από τη γέννηση έως 26 μηνών ΠΑΙΞΩ ΜΕ ΤΟ ΜΩΡΟ ΜOY Παιδαγωγός, MA SEN • Βρεφική Αγωγή @doitlikeakid ΠΩΣ ΝΑ
Πρώτη έκδοση Απρίλιος 2026 ΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Σοφία Ηλία-Λυμπέρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ Μαρία Γονιδάκη ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ Σοφία Ζώρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ Γιώτα Αλεξάνδρου ISBN 978-618-03-4863-7 ΒOΗΘ. ΚΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ 84863 Κ.Ε.Π. 6545 Κ.Π. 23155 ©2025, Εκδόσεις ΜΕΤAΙΧΜΙO και Σοφία Ηλία-Λυμπέρη Eκδόσεις ΜΕΤAΙΧΜΙO Ιπποκράτους 118, 114 72 Αθήνα, τηλ.: 211 3003500, fax: 211 3003562 www.metaixmio.gr e-mail: [email protected] Κεντρική διάθεση: Ασκληπιού 18, 106 80 Αθήνα, τηλ.: 210 3647433, fax: 211 3003562 Bιβλιοπωλεία ΜΕΤAΙΧΜΙO Aσκληπιού 18, 106 80 Aθήνα, τηλ.: 210 3647433, fax: 211 3003562 Πολυχώρος, Ιπποκράτους 118, 114 72 Αθήνα, τηλ.: 211 3003580, fax: 211 3003581 Αφιερωμένο στον γιο μου που μου τα έμαθε όλα από την αρχή και στις κόρες μου που ξενυχτούσαμε παρέα
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 9 Πώς να χρησιμοποιήσετε αυτό το βιβλίο 11 Πρώτο Μέρος – H ανάπτυξη του παιδιού Πώς αναπτύσσεται ένα παιδί 16 Πώς αρχίζει να μαθαίνει ένα παιδί 18 Η αξία του παιχνιδιού – Το παιχνίδι ως μέσο μάθησης 22 Βασικές αρχές εκπαίδευσης στο σπίτι 23 Πότε μια δραστηριότητα έχει επιτυχία 28 Έξι πράγματα που ένα παιδί πρέπει να κάνει καθημερινά 30 Δημιουργώντας τον κατάλληλο χώρο για παιχνίδι 33 Συγκέντρωση και πώς επιτυγχάνεται 40 Δεύτερο Μέρος – Ανάπτυξη και παιχνίδι ανά ηλικιακό στάδιο Γέννηση-3 μηνών • Γνωριμία με τον κόσμο 45 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 46 Πάμε να παίξουμε 49 Παιχνίδια – Γνωριμία με τις αισθήσεις 49 Κινητικά παιχνίδια 54 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 61 4-5 μηνών • Γνωρίζω το σώμα μου 63 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 64 Πάμε να παίξουμε 65 Γνωστική ανάπτυξη 65 Αδρή κινητικότητα 66 Λεπτή κινητικότητα 71 Γλωσσική και κοινωνική ανάπτυξη 72 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 75
6-7 μηνών • Ανακαλύπτω – Συμμετέχω 77 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 78 Πάμε να παίξουμε 79 Γνωστική ανάπτυξη 79 Αδρή κινητικότητα 84 Λεπτή κινητικότητα 85 Γλωσσική και κοινωνική ανάπτυξη 89 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 91 8-9 μηνών • Ανακάλυψη με όλες τις αισθήσεις 93 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 94 Πάμε να παίξουμε 95 Γνωστική ανάπτυξη 95 Αδρή κινητικότητα 98 Λεπτή κινητικότητα 99 Γλωσσική ανάπτυξη και επικοινωνία 100 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 103 10-11 μηνών • Ανακαλύπτω – Σηκώνομαι – Μιμούμαι 105 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 106 Πάμε να παίξουμε 108 Γνωστική ανάπτυξη 108 Αδρή κινητικότητα 108 Λεπτή κινητικότητα και αισθητηριακή εξερεύνηση 110 Επικοινωνία και γλώσσα 113 Αυτονομία και φροντίδα εαυτού 114 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 117 12-13 μηνών • Η εποχή της βάδισης 119 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 120 Πάμε να παίξουμε 121 Γνωστική ανάπτυξη 121 Αδρή κινητικότητα 123
Λεπτή κινητικότητα 126 Γλωσσική Ανάπτυξη 128 Κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη 130 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 133 14-15 μηνών • Ο κόσμος σε κίνηση 135 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 136 Πάμε να παίξουμε 138 Γνωστική ανάπτυξη 138 Αδρή κινητικότητα 140 Λεπτή κινητικότητα 143 Γλωσσική ανάπτυξη 147 Αυτοεξυπηρέτηση και αυτονομία 148 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 151 16-17 μηνών • Η αυτονομία αρχίζει 153 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 154 Πάμε να παίξουμε 156 Γνωστική ανάπτυξη 156 Αδρή κινητικότητα 158 Λεπτή κινητικότητα 159 Γλωσσική ανάπτυξη 163 Αυτοεξυπηρέτηση και αυτονομία 165 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 167 18-19 μηνών • Η εποχή του όχι 169 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 170 Πάμε να παίξουμε 172 Γνωστική ανάπτυξη 172 Αδρή κινητικότητα 173 Λεπτή κινητικότητα 176 Γλωσσική ανάπτυξη και επικοινωνία 181 Αυτοεξυπηρέτηση και αυτονομία 183 Εισαγωγή στη διακοπή της πάνας 184 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 185
20-21 μηνών • Γνωριμία με τα συναισθήματα 187 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 188 Πάμε να παίξουμε 190 Γνωστική ανάπτυξη 190 Αδρή κινητικότητα 192 Λεπτή κινητικότητα 195 Γλωσσική ανάπτυξη και επικοινωνία 197 Αυτοεξυπηρέτηση και αυτονομία 198 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 201 22-26 μηνών • Η εποχή του μόνος/-η μου 203 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο 204 Πάμε να παίξουμε 210 Φαντασία και γνωστική ανάπτυξη 210 Κινητικά παιχνίδια 219 Γλωσσικά παιχνίδια 222 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων 225 Τρίτο Μέρος – Παιχνίδια για αδέρφια διαφορετικών ηλικιών Τα παιχνίδια που μας έμαθε ο μπαμπάς Πώς παίζουν μαζί τα αδέρφια 229 Παιχνίδια για βρέφος και νήπιο 229 Παιχνίδια για αδέρφια ηλικίας 2+ 232 Εβδομαδιαίο πρόγραμμα δραστηριοτήτων για αδέρφια 237 Τα παιχνίδια που μας έμαθε ο μπαμπάς 238 Βιβλιογραφία 243
ΓΕΝΝΗΣΗ–3 ΜΉΝΩΝ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
46 Όσα πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την περίοδο ΈΝΑΣ ΝΈΟΣ ΆΝΘΡΩΠΟΣ ΈΡΧΕΤΑΙ στον κόσμο. Και όσο δύσκολο κι αν είναι στην αρχή –για εκείνον να καταλάβει τον κόσμο και για εμάς να καταλάβουμε εκείνον–, ένα πράγμα είναι σίγουρο: είμαστε το σημείο αναφοράς του. Εμείς είμαστε ο κόσμος του. Δεν έχει ακόμη συνειδητοποιήσει ότι είναι κάτι ξεχωριστό από εμάς . νιώθει πως αποτελεί συνέχεια του σώματός μας, της φωνής μας, της μυρωδιάς μας. Τους πρώτους μήνες, το μωρό λειτουργεί κυρίως μέσα από τα πρωτόγονα αντανακλαστικά του – με αυτά επικοινωνεί και αντιδρά στον κόσμο γύρω του. Όταν ακουμπάμε απαλά την παλάμη του, σφίγγει δυνατά τα δάχτυλά του (αντανακλαστικό της σύλληψης). Όταν αγγίζουμε το μαγουλάκι του, στρέφει το κεφάλι για να βρει το στήθος (αντανακλαστικό αναζήτησης και θηλασμού). Αν τρομάξει, τινάζεται και απλώνει τα χεράκια του (αντανακλαστικό Moro). Ακόμα κι αν το κρατήσουμε όρθιο με τα πόδια να ακουμπούν σε μια επιφάνεια, θα κάνει βηματάκια χωρίς να περπατά συνειδητά – μια πρώτη πρόβα για τη βάδιση που θα έρθει αργότερα. Τα αντανακλαστικά αυτά αποτελούν φυσιολογικούς δείκτες της ωρίμανσης του νευρικού συστήματος. Μεγαλώνοντας, αρχίζουν σταδιακά να εξασθενούν και να εξαφανίζονται, αφήνοντας χώρο στις εκούσιες, πιο συντονισμένες κινήσεις. Είναι σημαντικό να επιτρέψουμε σε αυτή τη μετάβαση να συμβεί φυσικά, γιατί μέσα από αυτήν το μωρό θα μπορέσει να αποκτήσει έλεγχο στο σώμα του, να πιάσει με πρόθεση, να εστιάσει με συγκέντρωση και να κινηθεί συνειδητά. Η όραση του νεογνού είναι ακόμη περιορισμένη, αλλά λειτουργεί θαυμαστά μέσα στα δικά του μέτρα: μπορεί να εστιάσει σε κοντινή απόσταση, περίπου 20-30 εκατοστά, όσο ακριβώς απέχει το πρόσωπό μας όταν το κρατάμε στην αγκαλιά ή το ταΐζουμε. Αυτή είναι και η πρώτη του «άσκηση σχέσης». βλέπει το πρόσωπό μας, το στόμα που του μιλάει, τα μάτια που το κοιτούν. Από τον δεύτε-
47 ΜΗΝ ΞΕΧΝΆΤΕ Το πρώτο τρίμηνο της ζωής δεν είναι «περίοδος προετοιμασίας»· είναι ήδη ζωή, γεμάτη εμπειρίες, συναισθήματα και πρώτες κατακτήσεις. Όταν το μωρό κλαίει, δεν «σε δοκιμάζει», επικοινωνεί. Το κλάμα είναι το μέσο για να εκφράσει ανάγκες: πείνα, κούραση, υπερδιέγερση, ανάγκη για επαφή. Η σταθερή, ήρεμη ανταπόκριση στις ανάγκες του χτίζει τις πρώτες γέφυρες εμπιστοσύνης και ασφάλειας. Αυτή η εμπιστοσύνη θα γίνει αργότερα η βάση για την αυτοπεποίθηση και τη συναισθηματική του ρύθμιση. Το χαμόγελο, το βλέμμα, το άγγιγμα, όλα αυτά τα μικρά «μαθήματα» αλληλεπίδρασης είναι ό,τι πολυτιμότερο μπορείτε να του προσφέρετε. Μπορεί να νομίζετε ότι «δεν καταλαβαίνει ακόμα», αλλά στην πραγματικότητα νιώθει τα πάντα. Αντιλαμβάνεται τον ρυθμό της φωνής σας, τη ζεστασιά της αγκαλιάς σας και την ασφάλεια του δέρμα-με-δέρμα αγγίγματος. Το νευρικό του σύστημα ακόμη ωριμάζει. Γι’ αυτό προστατεύστε το από υπερβολικά δυνατούς ήχους, έντονα φώτα ή υπερδιέγερση. Τα βρέφη χρειάζονται ρυθμό, επανάληψη και σταθερότητα. ρο μήνα, αρχίζει να ακολουθεί με τα μάτια κινούμενα αντικείμενα και να ξεχωρίζει έντονες αντιθέσεις, όπως το άσπρο / μαύρο ή το κόκκινο / λευκό. Η ακοή είναι ήδη αναπτυγμένη από τη γέννηση. Το μωρό αναγνωρίζει τη φωνή μας, στρέφει το κεφάλι προς τον ήχο και συχνά ηρεμεί μόλις μας ακούσει. Οι μεταβολές στον τόνο, τη μελωδία και τον ρυθμό της φωνής μας είναι τα πρώτα του μαθήματα επικοινωνίας. Από αυτά θα γεννηθεί αργότερα η ομιλία. Οι κινήσεις του σώματος είναι ακόμα ακανόνιστες, αλλά έχουν λόγο ύπαρξης: το μωρό ανακαλύπτει τα όριά του. Όταν κουνάει τυχαία τα χέρια ή τα πόδια, δεν παίζει απλώς. εξερευνά πού τελειώνει το σώμα του και πού αρχίζει ο κόσμος. Μέχρι το τέλος του τρίτου μήνα, μπορεί να κρατήσει για λίγο το κεφάλι του όταν είναι μπρούμυτα, να χαμογελά ανταποδοτικά και να παράγει τους πρώτους ήχους («α - γου»). Αυτοί οι γλυκείς και παράξενοι ήχοι είναι οι πρώτες του απόπειρες για διάλογο. Το χαμόγελο γίνεται πια η πρώτη του συνειδητή επικοινωνία. Μέχρι την τρίτη εβδομάδα χαμογελά αντανακλαστικά . γύρω στις έξι εβδομάδες, όμως, το χαμόγελο αποκτά νόημα. Είναι το «κοινωνικό χαμόγελο» – το χαμόγελο της αναγνώρισης, της σχέσης, της χαράς. Από εκείνη τη στιγμή, κάθε χαμόγελο που λαμβάνουμε είναι ένα μικρό βήμα εμπιστοσύνης. Το πρώτο τρίμηνο της ζωής αποτελεί μια γέφυρα ανάμεσα στο αντανακλαστιΓΕΝΝΗΣΗ – 3 ΜΗΝΩΝ
48 ΠΏΣ ΝΑ ΠΑΊΞΩ ΜΕ ΤΟ ΜΩΡΟ ΜΟΥ TIPS • Η αγκαλιά δεν «κακομαθαίνει». Είναι η φυσική ανάγκη του μωρού. Η σωματική επαφή ρυθμίζει τον καρδιακό του ρυθμό, μειώνει τις ορμόνες του στρες και ενισχύει την παραγωγή οξυτοκίνης, της ορμόνης της αγάπης. • Μιλήστε του συχνά. Η φωνή σας είναι το πιο οικείο και καθησυχαστικό άκουσμα. Μπορείτε να του τραγουδάτε, να του περιγράφετε τι κάνετε, να παίζετε με ρυθμό και επανάληψη. Έτσι καλλιεργείται η πρώιμη γλωσσική αντίληψη. • Δημιουργήστε ήρεμο περιβάλλον. Αποφύγετε έντονα φώτα και τηλεόραση στον χώρο που ξεκουράζεται. Η ηρεμία βοηθά στη ρύθμιση του ύπνου και της εγρήγορσης. • Παρατηρήστε τα σήματά του. Μαθαίνει να σας «μιλάει» με το σώμα του: όταν αποστρέφει το βλέμμα, χρειάζεται διάλειμμα . όταν κουνά χέρια και πόδια, ενθουσιάζεται . όταν κοιτάζει με προσήλωση, μαθαίνει. • Σεβασμός στην κόπωση. Τα βρέφη κουράζονται εύκολα. Οι μικρές στιγμές παιχνιδιού είναι πιο ωφέλιμες από την υπερδιέγερση. • Υπομονή με τα αντανακλαστικά. Όσο κι αν φαίνεται ότι κάνει «λίγα», στην πραγματικότητα εκπαιδεύει τον εγκέφαλό του να οργανώνει τις πρώτες συνειδητές κινήσεις. κό και το συνειδητό, ανάμεσα στο βιολογικό και το ψυχολογικό επίπεδο ανάπτυξης. Σε αυτό το στάδιο, η σχέση ασφάλειας είναι το σημαντικότερο δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε. Μέσα από την αγκαλιά, τη σταθερή φροντίδα και τη συνεχή παρουσία μας, το μωρό μαθαίνει ότι ο κόσμος είναι ένα ασφαλές μέρος. Το σώμα του θυμάται τη μυρωδιά μας, τη φωνή μας, τον ρυθμό της καρδιάς μας.
49 Καθώς περνούν οι εβδομάδες, το μωρό θα αρχίσει να διατηρεί τη βλεμματική επαφή για περισσότερο χρόνο και να ακολουθεί την κίνηση πιο ομαλά. Αγγίζω και αισθάνομαι Ακουμπήστε το μωρό πάνω σε μια απαλή κουβέρτα ή στην αγκαλιά σας. Με καθαρές, ζεστές παλάμες, χαϊδέψτε απαλά τα χεράκια, τα ποδαράκια, την κοιλίτσα και το πρόσωπό του. Πείτε δυνατά ό,τι αγγίζετε: «Να το χεράκι! Να το ποδαράκι! Να η κοιλίτσα του μωρού!». Αυτή η επαναλαμβανόμενη εμπειρία αγγίγματος και ονομασίας βοηθά το βρέφος να αρχίσει να συνδέει την αφή με τη λεκτική πληροφορία. Το ήπιο άγγιγμα ενεργοποιεί την αισθητηριακή ολοκλήρωση, καλλιεργεί ΠΑΡΑΛΛΑΓΉ Κρατήστε στο χέρι σας ένα κόκκινο πομ πον ή ένα μικρό, φωτεινό παιχνίδι (με απαλό φως) δεμένο με κορδόνι και κινήστε το αργά μπροστά στα μάτια του. Ενισχύει: οπτική παρακολούθηση, συγκέντρωση, πρώιμη επικοινωνία και συναισθηματικό δεσμό. Πάμε να παίξουμε Παιχνίδια – Γνωριμία με τις αισθήσεις «Σε βλέπω, με βλέπεις» (Βλεμματική επαφή) Τοποθετήστε το μωρό ανάσκελα στην αλλαξιέρα, στο πάτωμα ή πάνω στο κρεβάτι σας. Σταθείτε κοντά του, με απόσταση περίπου 20 εκ., γιατί σε αυτή την ηλικία βλέπει καθαρά μόνο τόσο κοντά. Κοιτάξτε το στα μάτια και περιμένετε να σας κοιτάξει κι εκείνο. Αν δεν το κάνει, βοηθήστε το απαλά κρατώντας το κεφαλάκι του στη μέση, ώστε να εστιάσει το βλέμμα του πάνω σας. Όταν επιτευχθεί η επαφή, μετακινήστε αργά το κεφάλι σας δεξιά και ξανά στο κέντρο, τρεις επαναλήψεις. Έπειτα κάνετε το ίδιο από την αριστερή πλευρά, παρατηρώντας αν προσπαθεί να ακολουθήσει την κίνηση με το βλέμμα ή με μικρή στροφή του κεφαλιού. Εάν το χάσει, επιστρέψτε στη μέση και ξεκινήστε ξανά. Μιλήστε του ή τραγουδήστε γλυκά: «Μωρό μου, μωρό μου, σε βλέπω, με βλέπεις, είμαι η μαμά σου και σ’ αγαπώ πολύ». ΓΕΝΝΗΣΗ – 3 ΜΗΝΩΝ
50 ΠΏΣ ΝΑ ΠΑΊΞΩ ΜΕ ΤΟ ΜΩΡΟ ΜΟΥ σωματική επίγνωση και δημιουργεί σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον γονιό και το παιδί. Η φωνή της μαμάς Ξαπλώστε το μωρό ανάσκελα στην αγκαλιά σας ή στην αλλαξιέρα. Μιλήστε του απαλά, με αργό ρυθμό, αλλάζοντας τον τόνο της φωνής σας: ψιθυριστά, τραγουδιστά, μελωδικά. Παρατηρήστε πώς γυρίζει το κεφαλάκι του προς τον ήχο ή πώς αλλάζει η έκφρασή του. Μπορεί να σταματήσει να κουνιέται, να σας κοιτάξει, να χαμογελάσει ή να κάνει μικρούς ήχους σαν να «απαντά». ΣΗΜΕΙΩΣΗ Η χαρακτηριστική «βρεφική ομιλία» των γονιών (μελωδικός τόνος, αργός ρυθμός, επαναλήψεις) αποτελεί βασικό μοτίβο για την ανάπτυξη του πρώιμου διαλόγου και της γλωσσικής αντίληψης. ΠΑΡΑΛΛΑΓΉ Χρησιμοποιήστε διαφορετικά υλικά: ένα κομμάτι βαμβάκι, μια μαλακή πετσέτα στην οποία έχετε ρίξει ασφαλή αρωματικά υγρά, όπως βρεφική λοσιόν σώματος ή αμυγδαλέλαιο, ένα σφουγγάρι ή ένα κομμάτι μεταξωτό ύφασμα. Ακουμπήστε τα διαδοχικά πάνω στο δερματάκι του και περιγράψτε: «Αυτό είναι μαλακό», «Αυτό είναι ζεστό», «Αυτό είναι λείο». Ενισχύει: απτική εξερεύνηση, οσφρητική μνήμη, συναισθηματικό δεσμό, αρχική γλωσσική κατανόηση και συνειδητοποίηση σώματος. ΠΑΡΑΛΛΑΓΉ Απαγγείλετε ένα σύντομο ποιηματάκι ή ένα ρυθμικό τραγουδάκι με καθαρή άρθρωση. Για παράδειγμα, πείτε: « Να η φωνούλα της μαμάς που τραγουδάει για εσένα!» Σταματήστε για λίγο και περιμένετε – το μωρό θα αρχίσει να περιμένει τη συνέχεια, δημιουργώντας έτσι τις πρώτες του προσδοκίες επικοινωνίας. Ενισχύει: ακουστική διάκριση, ρυθμό, πρώιμη επικοινωνία, συναισθηματικό δεσμό και αναγνώριση της φωνής του φροντιστή.
51 Ο ήχος των αντικειμένων Χρησιμοποιήστε καθημερινά αντικείμενα που παράγουν διαφορετικούς ήχους: ένα μεταλλικό κουτάλι που χτυπά απαλά στο τραπέζι, ένα φύλλο χαρτιού που τσαλακώνεται, μια καμπανούλα, ένα πλαστικό μπουκάλι που το πιέζετε ελαφρά. Καθίστε απέναντι από το μωρό σας και δημιουργήστε έναν έναν τους ήχους, αργά και καθαρά, αφήνοντας λίγο χρόνο ανάμεσά τους. Παρατηρήστε την αντίδρασή του: θα δείτε να ανοιγοκλείνει τα μάτια, να στρέφει το κεφάλι προς την πηγή του ήχου ή να χαμογελά. Επαναλάβετε τους ήχους με διαφορετική σειρά και ρυθμό. Αν το μωρό δείχνει ενθουσιασμό, αφήστε το να αγγίξει ΒΙΝΤΕΟ Παιχνιδοτράγουδα ΏΡΑ ΓΙΑ ΤΡΑΓΟΎΔΙ Καθιερώστε μια συγκεκριμένη ώρα κάθε μέρα, ίσως μετά το μπάνιο, πριν από τον ύπνο ή το πρωι- νό, που θα είναι «η ώρα του τραγουδιού». Καθίστε αναπαυτικά, τοποθετήστε το βρέφος απέναντί σας και τραγουδήστε του αργά και με ήρεμο τόνο. Δεν έχει σημασία η φωνή σας, αυτό που χρειάζεται είναι η σταθερότητα, η ζεστασιά και ο ρυθμός της φωνής σας. Το τραγούδι γίνεται ένα καθημερινό σήμα ασφάλειας και επικοινωνίας. Με τον καιρό, το βρέφος θα αρχίσει να αναγνωρίζει τη μελωδία και να περιμένει αυτή τη στιγμή, ενώ οι επαναλαμβανόμενοι ρυθμοί το βοηθούν να ρυθμίσει το σώμα και τα συναισθήματά του. Ενισχύει: συναισθηματικό δεσμό, ρυθμό, αίσθημα ασφάλειας, πρώιμη γλωσσική κατανόηση και μίμηση ήχων. ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΤΟΝ ΗΧΟ Κρατήστε μια κουδουνίστρα ή ένα μικρό ρολόι που κάνει τον χαρακτηριστικό ήχο τικ τακ, κοντά στο αυτί του βρέφους σε απόσταση περίπου 20 εκ. Κουνήστε τη αργά δεξιά και αριστερά. Παρατηρήστε αν στρέφει το βλέμμα ή το κεφάλι προς τον ήχο. Εξασκεί: κατευθυντική ακοή, προσοχή. ΓΕΝΝΗΣΗ – 3 ΜΗΝΩΝ
52 ΠΏΣ ΝΑ ΠΑΊΞΩ ΜΕ ΤΟ ΜΩΡΟ ΜΟΥ και να δοκιμάσει μόνο του τα αντικείμενα, πάντα με ασφάλεια. ✱ Ενισχύει: ακουστική διάκριση και προ- σοχή, αιτιακή σκέψη (ο ήχος προέρχεται από κάτι), εστίαση και συγκέντρωση, σύνδεση κινήσεων-αποτελεσμάτων. Αναγνωρίζω τη φωνή σου Όταν είναι σε εγρήγορση, ζητήστε από κάποιον να του μιλήσει πίσω του. Πα- ΠΑΡΑΛΛΑΓΉ (ΓΙΑ 3 ΜΗΝΏΝ ΚΑΙ ΆΝΩ) Καθώς το μωρό αρχίζει να ελέγχει καλύτερα τις κινήσεις του κεφαλιού, παίξτε το ίδιο παιχνίδι αλλά με τους ήχους να προέρχονται από διαφορετικές κατευθύνσεις. Κάντε έναν ήχο δεξιά, περιμένετε λίγο και δείτε αν θα στρέψει το κεφάλι προς τα εκεί. Έπειτα κάντε έναν ήχο αριστερά ή πίσω από το μωρό. Ενθαρρύνετέ το με τη φωνή σας: «Πού είναι το κουδουνάκι; Να το!», για να το βοηθήσετε στη σύνδεση του ήχου με τη γλωσσική πληροφορία και στην ανάπτυξη της ακουστικής μνήμης. Ενισχύει: οπτικοακουστικό συντονισμό, προσανατολισμό στον ήχο, πρώιμη γλωσσική κατανόηση. ΠΑΡΑΛΛΑΓΉ Μετά τις 6-8 εβδομάδες, μπορείτε να αντικαταστήσετε τις εικόνες με κάποιες που να περιλαμβάνουν κόκκινες με λευκές αντιθέσεις ή συνδυασμούς μαύρου – άσπρου – κόκκινου. Από αυτό το στάδιο, το μωρό αρχίζει να αντιλαμβάνεται το κόκκινο χρώμα, και σταδιακά το οπτικό του σύστημα ωριμάζει ώστε να ξεχωρίζει περισσότερες αποχρώσεις. Προσφέρει: σταδιακό αισθητηριακό εμπλουτισμό, οπτική διέγερση με φυσικό ρυθμό. ρατηρήστε αν γυρίζει το κεφάλι προς τη φωνή. Μετά αλλάξτε ρόλους. ✱ Ενισχύει: σύνδεση ήχου-προσώπου, κοινωνική αλληλεπίδραση. Ασπρόμαυρες εικόνες Τοποθετήστε στην κούνια ή στο σημείο παιχνιδιού ασπρόμαυρες εικόνες υψηλής αντίθεσης. Τα νεογέννητα διακρίνουν καλύτερα έντονες αντιθέσεις φωτός και σκιών, γι’ αυτό οι καθαρές μορφές σε άσπρο και μαύρο τραβούν την προσοχή τους και ενισχύουν την οπτική εστίαση. ✱ Ενισχύει: οπτική παρακολούθηση, συγκέντρωση, πρώιμη αισθητηριακή επεξεργασία.
53 Το πρώτο μόμπιλε Τοποθετήστε πάνω από την κούνια του μωρού ένα μόμπιλε με ασπρόμαυρες εικόνες ή απλά γεωμετρικά σχήματα, περίπου στις 3-4 εβδομάδες ζωής. Οι έντονες χρωματικές αντιθέσεις βοηθούν το βρέφος να εστιάσει καλύτερα. Μετά τον 2ο μήνα, μπορείτε να προσθέσετε κόκκινες ή κίτρινες αποχρώσεις, καθώς η όρασή του αρχίζει να ξεχωρίζει περισσότερα χρώματα. Το μόμπιλε γίνεται ένας από τους πρώτους «φίλους» στο δωμάτιό του. ✱ Ενισχύει: οπτική παρακολούθηση, οπτικοκινητικό συντονισμό, συναισθηματική ηρεμία (η αργή, ρυθμική κίνηση των στοιχείων ηρεμεί το νευρικό σύστημα του βρέφους, μειώνει το στρες και προσφέρει αίσθηση οικειότητας στο περιβάλλον). ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ • Στερέωση σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. • Αποσύρετε αυτοσχέδια μόμπιλε όταν δεν είστε παρών. • Ποτέ κορδόνια/κορδέλες μακριές που μπορεί να φτάσει το μωρό ή να τυλιχτούν. • Έλεγχος συχνά για χαλαρές συνδέσεις / μικρά κομμάτια. • Βεβαιωθείτε ότι το μόμπιλε είναι πάντα εκτός της εμβέλειας των χεριών του βρέφους. Μετά τον 8ο μήνα καλό είναι να αφαιρεθεί, γιατί το μωρό μπορεί να το φτάσει και να το τραβήξει, ενώ η παρουσία του μπορεί να παρεμποδίζει τον ύπνο. ΠΑΡΑΛΛΑΓH Κρεμάστε ρεαλιστικές φωτογραφίες μωρών ή προσώπων σε ασφαλές ύψος. ΓΕΝΝΗΣΗ – 3 ΜΗΝΩΝ
54 ΠΏΣ ΝΑ ΠΑΊΞΩ ΜΕ ΤΟ ΜΩΡΟ ΜΟΥ Το πρώτο παραμύθι Μπορείτε να διαβάζετε στο μωρό σας από τις πρώτες κιόλας ημέρες της ζωής του. Δεν έχει σημασία αν δεν καταλαβαίνει ακόμα τις λέξεις – αυτό που έχει αξία είναι ο ήχος της φωνής σας, ο ρυθμός, οι παύσεις και η συναισθηματική σύνδεση που δημιουργείται. Επιλέξτε ένα παραμύθι με ελάχιστο κείμενο, καθαρές εικόνες και απαλές αντιθέσεις (όπως μαύρο-άσπρο ή κόκκινο-λευκό). Τοποθετήστε το βρέφος απέναντί σας ώστε να μπορεί να βλέπει και το δικό σας πρόσωπο ενώ διαβάζετε. Μιλήστε αργά και με σταθερό τόνο, δείχνοντας τις εικόνες. Παρατηρήστε το βλέμμα του, ακόμα κι αν απλώς εστιάζει για λίγο, έχει ήδη αρχίσει να «διαβάζει» τον κόσμο μέσα από εσάς. ✱ Ενισχύει: ακουστική προσοχή και μνήμη, συναισθηματική ασφάλεια, πρώιμη γλωσσική ανάπτυξη, σύνδεση γονιού-παιδιού. Κινητικά παιχνίδια Δραστηριότητες σε πρηνή θέση (Tummy time) Ο χρόνος που το βρέφος περνά μπρούμυτα είναι εξαιρετικά σημαντικός, γιατί τότε δυναμώνει το κεφάλι, τον λαιμό και τους ραχιαίους μυς, προετοιμάζοντας το σώμα για το γύρισμα, το κάθισμα, το μπουσούλημα και τελικά τη βάδιση. Πολλά βρέφη όμως δυσφορούν σε αυτή τη θέση, ειδικά τους πρώτους μήνες. Δοκιμάστε εναλλακτικούς τρόπους και κρατήστε τη δραστηριότητα σύντομη, επαναλαμβάνοντάς την αργότερα μέσα στη μέρα, με χαλαρή διάθεση και επαφή. 1. Η θέση του ρεψίματος Καθώς το κρατάτε για να ρευτεί, αφήστε το να στηρίζεται με το στήθος επάνω στο χέρι ή τον ώμο σας. Αυτή η θέση βοηθά φυσικά το κεφαλάκι να σηκώνεται και να ενδυναμώνει ο αυχένας. 2. Βόλτα στον βραχίονα Ξαπλώστε το πάνω στο αντιβράχιό σας, με την κοιλίτσα να ακουμπά και το πρόσωπο στραμμένο προς τα έξω. Περπατήστε αργά μέσα στο σπίτι για λίγα λεπτά. Η απαλή κίνηση και η αλλαγή οπτικής διευκολύνουν την εγρήγορση. 3. Σε διαφορετικές επιφάνειες Ακουμπήστε το μωρό για λίγα λεπτά σε μια μαλακή πετσέτα, ένα στρωματάκι ή ένα ύφασμα διαφορετικής υφής, όπως φλις ή βαμβακερό πάνω σε ένα κόκκινο χαλί. Σε εξωτερικό περιβάλλον, στρώστε μια μαλακή επιφάνεια και ακουμπήστε το βρέφος μπρούμυτα με τα χεράκια του σε θέση που να μπορεί να αγγίζει το γρασίδι.
55 ΓΕΝΝΗΣΗ – 3 ΜΗΝΩΝ
ISBN: 978-618-03-4863-7 ΒΟΗΘ. ΚΩΔ. MHX/ΣΗΣ 84863 ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΤΙ ΚΑΝΩ; MΠΟΡΩ ΝΑ ΠΑΙΞΩ ΜΕ ΤΟ ΜΩΡΟ ΜΟΥ; ΜΕ ΧΡΉΣΙΜΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ, ΜΙΚΡΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΉΣ ΜΑΜΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΒΙΝΤΕΟ ΠΟΥ ΖΩΝΤΑΝΕΥΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ Αυτό το βιβλίο δεν θα σου δώσει ιδέες «για να περάσει η ώρα», θα σου δείξει πώς να παίζεις με το παιδί σου, για να το βοηθάς να αναπτύσσεται και ταυτόχρονα να χαίρεστε και οι δύο. Μέσα από απλά παιχνίδια, χωρίς ειδικά υλικά και χωρίς πίεση, θα μάθεις να παρατηρείς, να ακολουθείς και να ενισχύεις αυτό που το παιδί προσπαθεί να κατακτήσει. Από τη γέννηση έως 26 μηνών, θα βρεις δραστηριότητες που καλύπτουν τους βασικούς τομείς ανάπτυξης (γνωστικό, σωματικό, γλωσσικό, κοινωνικο-συναισθηματικό) και ενισχύουν τη μάθηση μέσα από τη χαρά και τον καθημερινό τρόπο ζωής. ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖONΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ, ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΠΏΣ ΝΑ ΠΑΙΖΕΙΣ!
www.metaixmio.grRkJQdWJsaXNoZXIy MTY1MTE=