Αιχμές - Τεύχος #6

Το τελευταίο παιδί της Άλκης Τ ο Ένα παιδί από το πουθενά δεν μας μιλάει μόνο για τη φιλία αλλά και για τον σχολικό εκφοβισμό, τους άστεγους, το δύσκολο πρόβλημα του προσφυγικού, τους καλούς δασκά­ λους αλλά και για το Πολυτεχνείο –οι φίλες της θείας του Ίκα­ ρου, οι Μπιρίμπες όπως τις ονομάζει, γιατί κάθε Πέμπτη παίζουν μπιρίμπα, είναι της γενιάς του Πολυτεχνείου, συμμετείχαν όλες στην εξέγερση του 1973–, τις συνθήκες στο σύγχρονο σχολείο, ακόμα και για την αναζήτηση της σεξουαλικής ταυτότητας. Κι η Άλκη έχει έναν μοναδικά απλό και θελκτικό τρόπο στη γραφή της, στο πώς παρουσιάζει τους ήρωες και τα γεγονότα με ευαισθησία και χιούμορ, στις λέξεις που χρησιμοποιεί. Ετούτο όμως το τελευταίο της βιβλίο μάς πάει από το πουθενά εκεί που όλα είναι καλύτερα – στα πιο απλά πράγματα δηλαδή. Όπως κι ο Ίκαρος στο τέλος του βιβλίου μαθαίνει πως τα πιο απλά πράγματα είναι και τα καλύτερα. ΗΕλένηΜπούρα, υπεύθυνη ελληνικής πεζογραφίας στις εκδόσεις Μεταίχμιο και επιμελήτρια της Άλκης Ζέη, για το Ένα παιδί από το πουθενά Εξωτερική και εσωτερική εξορία Α ρραβωνιαστικια και κατοπιν συζυγος του Αχιλλεα, ενος γενναιου και λαοφιλητου αγωνιστη της Αντιστασης, που αργοτερα θα δοξαστει και ως καπετανιος του Δημοκρατι­ κου Στρατου, η Ελενη πηγαινει μετα την αποφυλακιση της πρωτα στην Ιταλια, χαρη στις ενεργειες της μητερας της, και κατοπιν στην Τασκενδη. Η Ελενη θα εξιστορησει τις περιπετειές της σε υστεροτερο χρονο, οταν θα ειναι αυτοεξοριστη (οπως και η Ζεη) στο Παρισι λογω της απριλιανης δικτατοριας. Η Αρραβωνια­ στικια του Αχιλλεα θααναδειξει κατα τααλλαμε σπαρακτικο τροπο τις νευρωσεις τις οποιες φυτευουν οι στρεβλωσεις της πολιτικης και της Ιστοριας στον ψυχικο οργανισμο του ατομου, σ’ ενα πολιτικο μυθιστορημα το οποιο θα αντλησει σχεδον απροσχηματιστα τον πολιτικο του λογο απο την αυτοβιογραφια. Σ’ ενα τετοιο πλαισιο, η Αρραβωνιαστικια του Αχιλλεα μπορει να ενταχθει σε μια χορεια λογοτεχνικων εργων τα οποια δοκιμαζουν να εκλογοτεχνισουν την Ιστορια η να ιστορικοποιησουν τη λογοτεχνια. Ο κριτικός λογοτεχνίας Βαγγέλης Χατζηβασιλείου για την Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα Μια βαθιά αντιπολεμική ιστορία Μ έσα από την ιστορία του Πέτρου, και τις ιστορίες των μικρών και των μεγάλων που τον περιστοιχίζουν, η συγ­ γραφέας μάς καλεί να ζήσουμε κι εμείς μια από τις πιο μαύ­ ρες αλλά και τόσο σημαντικές περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Κι έτσι χωρίς να το αντιλαμβανόμα­ στε, οικειοποιούμαστε την Ιστορία∙ η Ιστορία δεν είναι πια μάχες ή ονόματα που πρέπει ν’ απομνημονεύσουμε αλλά η καθημερινότητα αυτών των αληθινών επινοημένων ανθρώπων που τους νιώθουμε ως ανθρώπους δικούς μας∙ κι έτσι μέσα από αυτούς και τις δικές τους καθημερινές ιστορίες βιώνουμε με τρόπο λογοτεχνικό την Ιστορία. Τα γεγονότα που περιγράφονται συχνά είναι αρκετά σκληρά και, προς τιμήν της, ησυγγραφέας δενπροσπάθησε ούτε να τα εξωραΐσει, ούτε πολύ περισσότερο να τα κρύψει. Την αλήθεια επιλέγει να πει στα παιδιά αναγνώστες της κι η Άλκη Ζέη και σ’ αυτό το βιβλίο της (όπως άλλωστε σε κάθε βιβλίο της). Κι έτσι μας μιλάει για την πείνα, τον δωσιλογισμό, τη βαρβαρότητα, τον θάνατο. Είναι ιδιαίτερα δύσκολο αυτό το εγχείρημα για μία συγγρα­ φέα – ίσως ακόμη περισσότερο επειδή πρόκειται και για εξιστόρηση γεγονότων που στη μεγάλη τους πλειοψηφία είναι αυτοβιογραφικά, δηλαδή η ίδια τα είχε ζήσει. Σαν δεινή ακροβάτισσα περπατάει στο τεντωμένο σχοινί με περίσ­ σια ικανότητα και χάρη ανάμεσα στη σκληρότητα και το ανάλαφρο, ανάμεσα στο πιο σοβαρό και το χιουμοριστικό, ανάμεσα στον πόνο και την ομορφιά, άλλοτε συγκινώντας τους αναγνώστες της, άλλοτε δημιουργώντας τους σασπένς, άλλοτε κάνοντάς τους να κλάψουν αλλά λίγο μετά να γελάσουν. Ησυγγραφέας Αγγελική Δαρλάση για τον Μεγάλο περίπατο του Πέτρου «Το μέγιστον μάθημα της Άλκης Ζέη» Τ ο Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο είναι από τις λίγες αυτοβιο­ γραφίες που αφήνουν τόσο χώρο για παράλληλες ιστορίες. Φυσικά τον μεγαλύτερο χώρο καταλαμβάνει η ιστορία της Λενούλας, επειδή είναι η αγαπημένη αδελφή και τη βοηθάει εκεί που η δική της μνήμη την προδίδει, αλλά και εξαιτίας της ρομαντικής ιστορίας της με τον Νίκο Γκάτσο. Παρά την εσωτερική εστίαση της αφήγησης, τα πρόσωπα που συνδέθηκαν με την Άλκη ή διασταυρώθηκαν μαζί της σε μια πορεία πυκνή σε ιστορικά συμβά­ ντα συχνά παρουσιάζονται με τη δική τους φωνή, σαν ήρωες ενός μυθιστορήματος με συναρπαστική πλοκή. Για τον λόγο αυτό οι διά­ λογοι είναι τόσο ζωντανοί, σχεδόν θεατρικοί, μεταφέρουν το ήθος και το ύφος των προσώπων, ακόμα και όταν αυτά δεν πρωταγω­ νιστούν. ΗΧριστίναΝτουνιά, Ομότιμη ΚαθηγήτριαΝεοελληνικής Φιλολογίας, για το Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο Παλιώνουν τα βιβλία; Τ ι εχει αυτο το βιβλιο που καθιερωθηκε παγκοσμιως ως ενα απο τα κορυφαια βιβλια για παιδιά, καθιερωνοντας και τη συγγραφεα του ως πρωτοπορο στην ιστορια της ελληνικης παιδικης λογοτεχνιας; Ηταν εντελως διαφορετικο απ’ ο,τι γραφοταν εκεινη την εποχη για παιδια! Η Αλκη Ζεη παραβιασε και καταρριψε με Το καπλανι πολλα στε­ γανα, και πρωτα απ’ ολα τον μυθο και την αποψη οτι τα κοινωνικα και πολιτικα που συμβαινουν στον κοσμο ξεπερνουν την αντιληψη των παιδιων. Δεν εκανε λοιπον μια τομη, οπως δηλωνει συχνα, αλλα πολλες, προαγοντας, μαζι με αλλους συγγραφεις που ακο­ λουθησαν μετεπειτα, το κοινωνικο μυθιστορημα για παιδια. Ησυγγραφέας και κριτικός βιβλίων για παιδιά ΜαρίζαΝτεκάστρο για Το καπλάνι της βιτρίνας ΑΙΧΜΕΣ | 23